Wybitni ekonomiści
Kto tworzył podstawy, badał i rozwijał nauki ekonomiczne? Komu zawdzięczamy świadomość działania wielu, dziś z pozoru oczywistych, mechanizmów gospodarki. Kto, przez swe prace, przyczyniał się do rozwoju gospodarczego, a kto ten rozwój hamował? Przedstawiam tu sylwetki wybitnych ekonomistów, reprezentujących określone kierunki myśli ekonomicznej. To zwięzła prezentacja kilkunastu postaci, które odegrały znaczącą rolę w rozwoju nauk ekonomicznych.
Jean Bodin (1530 - 1596)
Merkantylista. Był wysokim urzędnikiem państwowym, miał szerokie zainteresowania - filozofia, polityka, ekonomia. Bodin zasłynął tym, że w jednym ze swoich pism podał rewolucyjną interpretację inflacji - uznał, że w centrum problemów, które stanowią o inflacji jest nadmiar złota i srebra, a tym samym stał się prekursorem teorii pieniądza. Był zwolennikiem handlu, ale stanowczo wskazywał na konieczność silnego wspierania produkcji rodzimej, dlatego żądał wysokich ceł na towary z zagranicy, których produkcja może odbywać się w kraju.
Adam Smith (1723 - 1790)
Twórca szkoły klasycznej w ekonomii, jeden z najwybitniejszych ekonomistów. Do jego koncepcji nawiązywali ekonomiści nie tylko osiemnasto- i dziewiętnastowieczni, ale także współcześni, a tak popularne dziś sformułowanie "niewidzialna ręka rynku" to tytuł jednego z rozdziałów w jego dziele "Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów". Nawet nie interesując się zbytnio ekonomią, nie można nie wiedzieć kim był i jakie miał poglądy Adam Smith.
David Ricardo (1772 - 1823)
Był znakomicie radzącym sobie przedsiębiorcą, politykiem. Klasyk - gorący zwolennik liberalizmu w ekonomii i głównym reprezentant brytyjskiej szkoły nurtu klasycznego. Ricardo wywarł ogromny wpływ na ekonomię i na różne nurty: zwolennicy marksizmu rozwinęli jego teorię wartości pracy, a neoklasycy przejęli istotę jego argumentacji dotyczącą handlu.
Thomas Malthus (1766-1834)
Był drugim synem bogatego właściciela ziemskiego, wyznawcy rewolucyjnych idei oświecenia. Starannie wykształcony, zgodnie ze zwyczajem panującym w ówczesnej rzeczywistości, jako najmłodszy syn poświęcony został stanowi duchownemu. Ukończył studia wyższe w Cambridge, a następnie objął posadę pastora. Chyba najbardziej znaną ideą Malthusa była stworzona przez niego teoria ludności, w której ujął związek pomiędzy ilością ludności a ilością środków pożywienia. Prawo składało się z dwóch twierdzeń. Pierwsze dotyczyło charakteru przyrostu ludności. Otóż według Malthusa ilość ludności podwaja się co 25 lat. Nie oznacza to, że ludność musi się w takim tempie rozwijać, ale przyrost demograficzny wykazuje taką tendencję.
J.Ch.L. Sismonde de Sismondi (1773-1842)
Szwajcarski historyk i ekonomista, piszący po francusku i z tego względu zaliczany do przedstawicieli francuskiego nurtu ekonomii klasycznej. Urodził się i żył w Genewie. W niektórych poglądach ostatecznie zgadzał się z klasykami, ale w przypadku większości teorii pozostał przy swoich. Krytykował kapitalizm, ponieważ widział w nim wewnętrzne sprzeczności. Fundamentalną była dla niego sprzeczność między produkcją a konsumpcją, która była również jedną z podstawowych zasad ekonomii klasycznej.
John Stuart Mill (1806 - 1873)
Uznawany za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli ekonomii klasycznej. Mill nie chodził do szkoły, kształcił go ojciec, który zainteresował go ekonomią na tyle wcześnie, że w wieku 16 lat zaczął pisać prace z tej dziedziny. Pozostawił po sobie wiele analiz dotyczących związków kapitału i pracy, popytu i rządzących nim praw rynku, związków monopolu i interesów konsumenta. Prace Milla to jednak niezwykle szerokie spojrzenie na ekonomię - wyznawał bowiem pogląd, że zasadniczym celem ludzkiej działalności powinno być kontynuowanie postępu społecznego, a nie poszukiwanie wzrostu w gospodarce za wszelką cenę. Dlatego też w jego pracach wiele miejsca zajmują takie sprawy, jak emancypacja kobiet czy pomoc ubogim. Był jednym z przedstawicieli nurtu filozoficznego zwanego utylitaryzmem, uznającego szczęście za główny cel człowieka.
Jean-Baptiste Say (1767 - 1832)
Ekonomista, dziennikarz, pełnił kilka funkcji publicznych. Ekonomię wykładał w Conservatorie des Arts et Mertiers i w Collage de France. Był gorącym zwolennikiem liberalizmu ekonomicznego. Od swoich kolegów z brytyjskiej szkoły klasycznej odróżniało go bardziej optymistyczne widzenie gospodarki kapitalistycznej. Był zarazem popularyzatorem, jak i krytykiem Adama Smitha. Najbardziej znane jest jego prawo rynków.
Richard Cantillon (1680-1734)
Teoretyk ekonomii. Był Irlandczykiem z hiszpańskim nazwiskiem, żyjącym we Francji. Osiągnął duże zyski z udziałów w Kompanii Missisipi. Zginął w pożarze w swoim londyńskim domu. Pomimo, że jego dzieło było dobrze znane fizjokratom i szkole francuskiej, Cantillon został zapomniany w Anglii, dopóki nie został ponownie odkryty przez Jevonsa pod koniec XIX wieku. Cantillon był prawdopodobnie pierwszym, który zdefiniował długookresową równowagę jako równowagę przepływów dochodu, tworząc tym samym podstawy dla fizjokratów, ekonomii klasycznej oraz szkoły austriackiej. Opracował system ogólnej równowagi, który doprowadził go do teorii cen (determinowanych przez koszt produkcji) i teorię wyjścia. Jego praca jest cytowana przez Adama Smitha w jego Bogactwie narodów. Cantillona opis mechanizmu popytu i podaży, determinującego krótkoterminowe ceny rynkowe (ale nie długoterminowe ceny naturalne) czyni z niego prekursora rewolucji marginalistycznej. W szczególności, jego poglądy na przedsiębiorczość (jako typ arbitrażu) uczyniły z niego ulubieńca szkoły austriackiej. Cantillon jako pierwszy opracował ilościową teorię pieniądza.
Anne Robert Jacques Turgot (1727-1781)
Główny kontroler finansów, generalny kontroler finansów w państwie Ludwika XVI. Był jednym z autorów Wielkiej Encyklopedii Francuskiej. Turgot był intelektualnym ojcem szeregu wielkich francuskich ekonomistów osiemnasto- i dziewiętnastowiecznych, ze szczególnym uwzględnieniem Jeana Baptiste’y Saya i Claude’a Frederica Bastiata. Był obrońcą leseferyzmu i rewolucji przemysłowej, podobnie jak Bastiat. Jako wolnorynkowy dziennikarz, Bastiat twierdził także, że usługi niematerialne podlegają tym samym prawom ekonomicznym, co dobra materialne. W jednej z wielu jego alegorii ekonomicznych, Bastiat mówi o „błędzie stłuczonego szkła”, później spopularyzowanego przez Henry’ego Hazlitta.
Claude Frédéric Bastiat (1801-1850)
Francuski ekonomista wolnorynkowy. Zasłynął z tego, że obalał mity socjalizmu ukazując ich absurdalność za pomocą przemawiających do wyobraźni czytelnika prostych przykładów (por. metafora zbitej szyby oraz petycja producentów świec). Gdy Bastiat kształtował idee ekonomiczne we Francji, Karol Marks pisał Kapitał (Das Kapital), a socjalistyczne pojęcie "walki klas," oznaczające, że kapitaliści osiągają zyski zawsze kosztem pracowników, zdobywało popularność. Economic Harmonies Bastiata wyjaśniało, dlaczego prawdziwe jest twierdzenie przeciwne, według którego interesy ludzkości są w gruncie rzeczy harmonijne, jeśli mogą być kultywowane w wolnym społeczeństwie, gdzie ramy działania rządu to odpór stawiany złodziejom, mordercom i grupom specjalnych interesów, szukających sposobów użycia państwa jako instrumentu rabowania współmieszkańców. Bastiat przyczynił się do rozwoju austriackiej teorii kapitału dzięki mistrzowskiemu wyjaśnieniu jak akumulacja kapitału skutkuje wzbogacaniem się robotników dzięki zwiększaniu marginalnej produktywności pracy i w konsekwencji płac.
Źródła:
- Leksykon wybitnych ekonomistów - Janine Bremond, Marie-Martine Salrot, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997 r.
- Nagrody Nobla w ekonomii - Tomasz Gruszecki, Oficyna wydawnicza Verba, Lublin 2001 r.
Komentuj z Facebookiem
