Wybitni ekonomiści cz. 3
Irving Fisher (1867-1947)
Ekonomista amerykański, przedstawiciel szkoły neoklasycznej w ekonomii. Zajmował się ilościową teorią pieniądza oraz teorią dystrybucji. Irving Fisher w swojej teorii stwierdził, że ceny zmieniają się wraz z ilością pieniądza znajdującego się w obiegu, przy czym uwzględniał szybkości obiegu pieniądza jak i liczbę transakcji, w których pieniądz ten uczestniczył. Zależność tę prezentuje równanie ( MV + M'V' = PT ), gdzie: M - zasób pieniądza gotówkowego, V - szybkość obiegu transakcyjnego pieniądza gotówkowego, M' - zasób pieniądza bezgotówkowego, V' - szybkość obiegu transakcyjnego pieniądza bezgotówkowego, P - ogólny poziom cen, T - liczba transakcji, która określa poziom aktywności gospodarczej. Teoria ilościowa Fishera opiera się na analizie obiegu pieniężnego w pewnym okresie czasu, lecz mimo to nosi charakter statyczny. Zakłada bowiem brak wpływów wzajemnych między wielkościami równania, co jest nie do pomyślenia przy podobnym ujęciu obiegi pieniężnego jako procesu w czasie. Fisher był zwolennikiem stałości wartości pieniądza, a źródło jej niestałości widział przede wszystkim w zmianach ilości pieniądza.
Joseph Alois Schumpeter (1883-1950)
Austriacki ekonomista, uważany za jednego z najwybitniejszych ekonomistów XX wieku. Studiował pod kierunkiem Eugena von Böhm-Bawerka, na wydziale prawa Uniwersytetu Wiedeńskiego. Założyciel Towarzystwa Ekonometrycznego (1933), autor głośnej teorii wzrostu gospodarczego i cyklów koniunkturalnych indukowanych przez przełomowe innowacje, teorii postępującej transformacji kapitalizmu w socjalizm, historyk myśli ekonomicznej. Był zwolennikiem tezy o dominującej roli elit i wybitnych jednostek w rozwoju społeczno-gospodarczym. Książka Schumpetera "Teoria rozwoju gospodarczego" to pochwała przedsiębiorczości, teoria innowacji i przedsiębiorcy.
Ludwig von Mises (1881-1973)
„Ekonomia zajmuje się fundamentalnymi problemami społeczeństwa; jest sprawą każdego z nas i dotyczy wszystkich. Jest głównym i właściwym studium każdego obywatela.” Mises studiował w duchu założyciela Szkoły Austriackiej, Carla Mengera. Brał udział w seminarium giganta Szkoły, Eugena von Böhm-Bawerka, który oprócz nauczania był ministrem finansów w Austro-Węgrzech i wprowadzał w życie idee Szkoły, bilansując budżet i ustanawiając standard złota. Mises pokazał, że ceny mogą zwiększać się szybciej lub wolniej niż ilość pieniądza, że wielkość i szybkość wzrostu cen zależy od chęci ludzi do trzymania pieniędzy. Banki centralne, takie jak Bank Rezerw Federalnych (FED), nieuchronnie produkują cykle koniunkturalne. Mises w całym swym wielkim dorobku naukowym stawiał naczelną tezę, że nie ma innej możliwości rozwoju jak tylko poprzez wolny rynek. Nie usatysfakcjonowany pracą w obszarze ekonomii, historii i socjologii, Mises zajął się także rekonstrukcją metodologii, podstawy ekonomii. Odpowiedzią Misesa była „prakseologia,” nauka o ludzkim działaniu, widząca każdy indywidualny podmiot ekonomiczny jako jednostkę posiadającą swoje własne cele i pobudki.
Friedrich August von Hayek (1899-1973)
F. A. Hayek jest bez wątpienia najbardziej znaczącym współczesnym ekonomistą austriackim. Uczeń Friedricha von Wiesera, protegowany i kolega Ludwiga von Misesa i najbardziej reprezentatywny z wyróżniającej się generacji teoretyków Szkoły Austriackiej. Tłumaczył źródła cykli koniunkturalnych kategoriami bankowej ekspansji kredytowej i jej przenoszenia na błędne inwestycje kapitału. Laureat nagrody Nobla 1974 r. Większość swoich prac Hayek poświęcił obronie poglądów liberalnych w ekonomii. W latach 30-tych ubiegłego wieku krytycznie odnosił się do ekonomii keynesowskiej - obecne w jej założeniach sztuczne zwiększanie wydatków publicznych w celu kreowania popytu, uważał za błąd, ponieważ zniekształca ceny naturalne. Skutek jest taki, jak tłumaczył, że wynikająca z tego zjawiska inflacja nie jest jednoznacznie odbierana przez rynek, analityków, społeczeństwo - może to nienaturalnie zwiększyć produkcję niektórych dóbr, niż wynikałoby to z potrzeb samego rynku, mogą także być uprzywilejowane niektóre typy inwestycji - to wszystko może prowadzić, w dłuższym okresie czasu, do długotrwałych kryzysów i bezrobocia. Hayek był zagorzałym zwolennikiem samoregulującego się zjawisk wolnego rynku i nie wierzy w skuteczność rządowej polityki gospodarczej, która zniekształca ceny i może być jedynie źródłem procesów inflacyjnych. Jednocześnie jednak, jak tłumaczy, porządek rynkowy wymaga dobrego prawa, które z kolei musi być oparte na moralności.
Murray N. Rothbard (1926-1995)
Był człowiekiem wyposażonym jedynie w maszynę do pisania, a stał się inspiracją do globalnej odnowy nauk wolnościowych. Podczas 45 lat badań i pisania, w 25 książkach i tysiącach artykułów, walczył z każdym niszczycielskim trendem poprzedniego wieku – socjalizmem, upaństwowieniem, relatywizmem i scjentyzmem – obudził jednocześnie pasję wolności wśród tysięcy naukowców, dziennikarzy i aktywistów.Ucząc w Nowym Yorku, Las Vegas, Auburn i na konferencjach na całym świecie, Rothbard przewodził renesansowi Austriackiej Szkoły ekonomii. Zenergetyzował zarówno akademicką jak i ludową walkę z wszechwładnym państwem i dworem jego intelektualistów. Rothbarda porównuje się do największych umysłów w naukach społecznych, ale mądrość i charakter sprawiły, że okazywał wdzięczność swoim poprzednikom. Zdarzeniem, które wpłynęło na kształt jego intelektu była publikacja Human Action Misesa w 1949 roku. Man, Economy, and State, największa praca Rothbarda, była kluczem do odrodzenia ekonomii austriackiej po śmierci Misesa. W America’s Great Depression, używając teorii cyklów gospodarczych Misesa, ukazał, że powodem kryzysu roku 1929 była ekspansja kredytowa Banku Rezerw Federalnych (FED). Rothbard dodał do austriackiej teorii systematyczny model procesów, przez które niszczony jest pieniądz. Państwo konspiruje wraz z bankiem centralnym i przemysłem bankowym, by zwiększyć swą władzę i zamożność przez dewaluację, ekwiwalent podrabiania monet. Po trochu pieniądz społeczny ma coraz mniej wspólnego ze swoją oryginalną formą i ostatecznie zmienia się w papier pisany farbą na kartce, by służyć interesom państwa. Najlepszym gwarantem przeciw inflacji jest prywatny system bankowy z prywatnymi mennicami, wspaniały amerykański system, który został zdewastowany przez centralistyczne państwo. Prace Rothbarda o pieniądzu i bankowości – rozległe i głębokie – mogą koniec końców stać się najbardziej pobudzającym aspektem jego myśli. Rothbard to lider współczesnego ruchu libertariańskiego
John Hicks (1904 - 1989)
Znany brytyjski ekonomista, laureat nagrody Nobla w 1972 r. Związany z najsłynniejszymi uniwersytetami brytyjskimi. Jest autorem wielu prac z zakresu teorii wartości, kapitału, teorii wzrostu i stopy procentowej, rozwinął teorie Keynesa. Jeden z najwybitniejszych w teorii ekonomii przedstawicieli nurtu matematycznego, czerpiący z dorobku austriackiej szkoły ekonomicznej – współpracował stale z innym przedstawicielem tego nurtu, R.G.D. Allenem. Współautor tzw. współczynnika Kaldora-Hicksa do porównań poziomu dobrobytu oraz modelu Hicksa-Hansena – opartego na teorii keynesowskiej opisu gospodarki jako równowagi pieniądza, konsumpcji i inwestycji. W pracy „Wartość i kapitał” wprowadził przede wszystkim pojęcie elastyczności substytucji, rozróznił efekt dochodu i substytucji. Jest twórcą modelu IS-LM, który jest ilustracją graficzną argumentu przedstawionego przez Johna Maynarda Keynesa w opublikowanej w 1936 roku książce zatytułowanej Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza, opisującego w jaki sposób gospodarka może znajdować się w równowadze przy niepełnym zatrudnieniu. Hicks dostrzegł w koncepcji Keynesa także trzy elementy teorii: krańcową wydajność kapitału, funkcję konsumpcji i preferencję płynności, a więc także trzy rynki – dóbr, papierów wartościowych i pieniądza.
Joan Robinson (1903 - 1983)
Brytyjka, jedna z niewielu kobiet, których poglądy wywarły wpływ i zaznaczyły się w historii myśli ekonomicznej. Jej wkład w naukę to tworzenie nowych teorii ekonomii - głównie w zakresie analizy tworzenia się cen, zagadnień podziału, inflacji oraz fundamentalnie niestabilnego wzrostu gospodarczego. Zdecydowanie krytykowała neoklasyków za zbyt nierealne jej zdaniem opisywanie gospodarki. Robinson rozwinęła pojęcie handlu zagranicznego, kładąc akcent na efekty zepsucia gospodarki światowej, w której każdy kraj stara się szukać stymulacji dla swego rozwoju, poprzez wzrost eksportu.
Michał Kalecki (1899 - 1970)
Polski ekonomista urodzony w Łodzi, przez wiele lat wykładał na Uniwersytecie w Oxfordzie. Keynesista. Sławę przyniosło mu, niezależne od Keynesa (a nawet wcześniej niż on), rozwinięcie niektórych charakterystycznych dla tego nurtu teorii. Kładąc większy akcent na sposób ujęcia klas społecznych i układu sił między grupami społecznymi, niż w swoim dziele Brytyjczyk, Kalecki zwrócił na siebie uwagę świata nauki. Polak wiele miejsca w swoich pracach poświęcił kształtowaniu się cen, konfrontacji podaży i popytu. Według niego udziały konsumpcji i oszczędności w dochodach nie zależą od stóp procentowych, jak przyjmowano w teorii neoklasycznej, ale od przynależności do klas społecznych - "Pracownicy wydają to, co zarobili, przedsiębiorcy zarabiają to, co wydali".
Milton Friedman (1912-2006)
Ekonomista amerykański, twórca monetaryzmu, laureat nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii w 1976 roku. Zdecydowany obrońca i propagator wolnego rynku. W książce Kapitalizm i Wolność proponował minimalizację roli rządu w gospodarce wolnorynkowej, w celu zapewnienia politycznej stabilności i wolności. Jego książka Wolny wybór odegrała wielką rolę w kształtowaniu postaw antysocjalistycznych. Uznał podaż pieniądza za główny czynnik wpływający na poziom produktu narodowego brutto, inflacji przypisując jedynie rolę zjawiska pieniężnego; zalecał zwiększanie podaży pieniądza w tempie odpowiadającym wzrostowi produktu narodowego brutto, co miało zapewnić stabilizację gospodarczą. Friedman w swoich analizach skupił się na zagadnieniach związanych z polityką monetarną. Uważał, że zjawiska takie jak, recesja i inflacja mają swoje źródło w błędnie prowadzonej polityce gospodarczej, a "inflacja zawsze i wszędzie ma podłoże monetarne". W ogóle był gorącym zwolennikiem polityki monetarnej - uważał, że skuteczna polityka polega zwiększaniu zwiększaniu ilości pieniędzy w regularnym rytmie, zbliżonym do stopy wzrostu produkcji. Friedman dał się poznać też, jako jeden z obrońców zmiennych kursów wymiany walut, a wraz z nimi powrotu do mechanizmów rynkowych. Chciał by powróciły one także do takich dziedzin, jak edukacja i ochrona zdrowia, dlatego bronił polityki charakteryzującej się dużym zaufaniem do rynku.
Gunnar Myrdal (1898 - 1987)
Ekonomista, polityk i socjolog szwedzki, laureat Nagrody Nobla z ekonomii 1974, uczeń dwóch znanych ekonomistów szwedzkich Knuta Wicksella i Gustava Cassela, przedstawiciel tzw. szkoły szwedzkiej. Laureat nagrody Nobla w 1974 r. Swoimi działaniami w ramach komisji ekonomicznej Organizacji Narodów Zjednoczonych doprowadził do rozwoju nowej postawy wobec krajów rozwijających się, jego prace zalicza się także do socjologii i nauk politycznych. Wskazywał na możliwość jednoczesnego występowania wysokiej inflacji i dużego bezrobocia. Jako jeden z pierwszych użył terminu stagflacja. W pracach Myrdala jednym z zasadniczych problemów jest problem niedorozwoju, ale znany jest głównie ze swojego krytycznego stosunku do nurtu neoklasycznego. Jej założenia uważa za uproszczenia. Myrdal podważa także obecny sposób pojmowania ekonomii, jako zbyt wąski i chce, by przy analizowaniu procesów ekonomicznych uwzględniać dane socjologiczne, kulturowe, prawne.
Wicksell Knut John Gustaf (1851-1926)
Szwedzki ekonomista, twórca i główny teoretyk szwedzkiej szkoły poglądów ekonomicznych, zaliczanej do kierunku subiektywistycznego, profesor uniwersytetu w Lund (1900-1916). Wniósł poważny wkład w teorię cyklu gospodarczego, uznając za jego najważniejszą przyczynę falowanie rozmiarów inwestycji i stałą nierówność pomiędzy oszczędnościami a inwestycjami. Jego rozważania na temat aktywnej roli pieniądza i stopy procentowej w przebiegu kryzysu wyprzedzały koncepcje J.M. Keynesa. Rozwinął teorię produkcji, wprowadzając do niej kwestię substytucji czynników wytwórczych i pojęcie kosztów alternatywnych oraz teorię wynagradzania czynników wytwórczych w procesie produkcji, wskazując na rolę równowagi ogólnej i konkurencji w kształtowaniu ich wzajemnych relacji.
Kenneth J. Arrow (ur.1921)
Laureat nagrody Nobla w 1972 r., sławę przyniosła mu już praca doktorska, obroniona w 1951 r. na Uniwersytecie Columbia. Arrow uchodzi za jednego z głównych przedstawicieli nurtu neoklasycznego myśli w ekonomii. Opracował (wspólnie z Gerardem Debreu) model ekonomiczny, który jest do dziś punktem odniesienia neoklasycznego tzw. nurtu równowagi ogólnej. W swoich pracach wiele miejsca poświęcił analizie zagadnień związanych ze wzrostem gospodarczym. Jego prace dotyczą jednak wielu, zróżnicowanych dziedzin: wyborów społecznych, równowagi ogólnej, teorii, wzrostu gospodarczego, teorii informacji, roli organizacji.
Gerard Debreu (ur.1921)
Francuski matematyk z wykształcenia, który później zainteresował się ekonomią. Wykładowca na Uniwersytecie Yale, a następnie Berkeley. Laureat nagrody Nobla z 1983 r. Jego wkład w naukę to tzw. model Arrowa-Debreu. Używając skomplikowanych i wyrafinowanych metod matematycznych stworzył, wspólnie z Arrowem, tzw. model równowagi ogólnej - związek obrazujący relacje cen i płac na rynku. W modelu udało mu się przeprowadzić dowód matematyczny i wykazać, że gospodarka zmierza do równowagi ogólnej na wszystkich rynkach. Stanowiło to za teoretyczne uzasadnienie polityki liberalnej.
George Stigler (1911-1991)
Ekonomista amerykański, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii w 1982 roku. Stworzył tzw. chicagowską szkołę ekonomii. Zajmował się przede wszystkim rynkiem pracy i wyborem publicznym. Poddał w wątpliwość pogląd, że regulacja rządowa gospodarki ma na celu tylko ochronę konsumenta, wskazując, że często chodzi o ochronę producentów. Wprowadził teorię Job search, według której źródłem części bezrobocia jest chęć dysponowania czasem koniecznym do znalezienia lepszego zatrudnienia niż posiadane. George Stigler uznawany jest za pioniera ekonomii informacji i ekonomii regulacji. W swoich badaniach nad organizacją przemysłu, rolą oligopoli i ustaw antytrustowych analizował także skuteczność regulacji władz państwowych w różnych dziedzinach gospodarki amerykańskiej.
Robert Lucas (ur.1937)
Ekonomista amerykański, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii w 1995 roku. W 1972 roku opublikował wpływowy artykuł zatytułowany Expectations and the Neutrality of Money, w którym położył podwaliny pod współczesną teorię racjonalnych oczekiwań. Lucas uważa, że podstawowym zadaniem zawodowego ekonomisty powinno być uprawianie nauki, czyli tworzenie wiedzy potrzebnej do podejmowania nowych i z konieczności spornych spraw, a nie zarządzanie gospodarką z pozycji polityka. Teoria to coś zrozumiałego bez danych. Ważne jest, by istniejący "zasób teorii" był dobry, bo tylko wtedy będą one naprawdę pomocne. Nowa makroekonomia klasyczna Lucasa opiera się na trzech założeniach: a) uczestnicy gospodarki tworzą racjonalne oczekiwania; b) na rynkach podaż i popyt w sposób ciągły tak dostosowują się do siebie, że doprowadzają gospodarkę do równowagi; c) realny produkt gospodarki powstaje w wyniku optymalizowania decyzji dotyczących podaży pracy przez pracowników i wykorzystania zasobów (pracy i kapitału) przez przedsiębiorstwa. Teoria racjonalnych oczekiwań głosi, że podmioty gospodarcze podejmują swoje decyzje w oparciu o wszystkie dostępne informacje o aktualnych uwarunkowaniach ekonomicznych oraz o potencjalnych skutkach tych decyzji. Posiadają również umiejętność wyciągania wniosków ze zdarzeń w przeszłości, co pozwala im przewidywać możliwe scenariusze wydarzeń w przyszłości. Racjonalne oczekiwania tworzą zarówno firmy, znając popyt na swoje wytwory, jak i pracownicy, znając popyt na swoją pracę i stawki płac. Będzie więc dochodzić do uzgodnień tych wielkości na rynkach i określenia równowagi gospodarczej, czyli "oczyszczania rynków". W wyniku tych uzgodnień zostaje wyznaczona dana wielkość produktu całej gospodarki. Oznacza to, że wielkość realnego produktu zależy od poziomu cen.
Źródła:
- Leksykon wybitnych ekonomistów - Janine Bremond, Marie-Martine Salrot, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997 r.
- Nagrody Nobla w ekonomii - Tomasz Gruszecki, Oficyna wydawnicza Verba, Lublin 2001 r.
Komentuj z Facebookiem
