Rozwój osobisty? A po co?

Rozwój osobisty? A po co?

Początkowe pytanie zasadnicze – „czy warto w ogóle się zainteresować rozwojem samego siebie” zmigrowało w pytanie...

Mateusz Machaj: Czy kapitalizm jest odpowiedzialny za kryzys?

Czy kapitalizm jest odpowiedzialny za kryzys?

O kłopotach amerykańskiej gospodarki rozpisują się nie tylko ekonomiści i analitycy finansowi.

Formuła Sukcesu - 3 proste kroki do każdego celu

Formuła Sukcesu - 3 proste kroki do każdego celu

Ilu ludzi, tyle definicji sukcesu. Dla każdego będzie oznaczać to całkiem coś innego.

10 umysłowych trików, które musisz znać

10 umysłowych trików, które musisz znać

Umysł zna wiele sztuczek, o których pewnie jeszcze nie słyszałeś. Będziesz zaskoczony jak łatwo i przyjemnie (...) Więcej »

Nowe artykuły w serwisie poświęcone rozwojowi osobistemu i ekonomii

Jak kształtuje się sposób myślenia?

Jak kształtuje się sposób myślenia?

Wszyscy ludzie są różni i każdy z nas jest – chciałoby się rzec – genetycznym unikatem. Charakteryzuje Cię pewna grupa cech, których nikt inny nigdy wcześniej (...) Więcej »

Jak odnaleźć swoją pasję

Jak odnaleźć swoją pasję

Często z prośbą o pomoc piszą do mnie osoby, które chciałyby robić w życiu coś, co zawsze ich będzie pasjonować. Chciałyby pracować wiedząc, że to jest (...) Więcej »

Sekret, czyli Prawo Przyciągania

Sekret, czyli Prawo Przyciągania

Od jakiegoś czasu sporo hałasu w mediach robi film „The Secret". DVD i książki związane z ‘The Secret' są na liście bestsellerów amazon.com. W naszym rodzimym (...) Więcej »

Polityka personalna i strategiczne zarządzanie potencjałem społecznym

Polityka personalna i strategiczne ...

Funkcja personalna, podobnie jak marketingowa, finansowa, produkcyjna itd., jest jedną z funkcji przedsiębiorstwa. Zajmuje się (...) Więcej »

Jesteś tutaj: Start » Historia myśli ekonomicznej cz. 11 - Artykuły » Teoria ekonomii Karola Marksa (cz. 2)

Teoria ekonomii Karola Marksa (cz. 2)

Drukuj | 28 kwiecień 2011 | Tekst pochodzi z wikipedii

Ekonomia marksistowska nawiązywała do niektórych tez klasycznej szkoły ekonomii, a zwłaszcza teorii wartości opartej na pracy oraz teorii podziału, zarysowanej przez D. Ricardo. Centralną kategorią ekonomii marksistowskiej jest wartość dodatkowa. Teoria wartości dodatkowej została sformułowana w celu wyjaśnienia źródeł pochodzenia zysku kapitalistycznego, a w konsekwencji akumulacji, będącej podstawą rozwoju gospodarczego.

Marks twierdził, że alienacja siły roboczej (i wynikający z niej fetyszyzm towarowy) jest cechą charakterystyczną kapitalizmu, choć przed pojawieniem się kapitalizmu w Europie istniały rynki, na których producenci i handlowcy kupowali i sprzedawali dobra. Według Marksa kapitalistyczne stosunki produkcji rozwinęły się w Europie, gdy praca sam stała się dobrem - gdy chłopi uzyskali możliwość sprzedaży swojej siły roboczej i zostali zmuszeni do jej sprzedaży, bo nie posiadali już własnej ziemi ani narzędzi produkcji. Ludzie sprzedają swoją siłę roboczą, gdy akceptują wynagrodzenie za to co produkują w danym okresie czasu (czyli - nie sprzedają wytworów pracy, ale samą pracę). W zamian za siłę roboczą otrzymują pieniądze, pozwalające im przeżyć. Tych, którzy są zmuszeni sprzedawać własną siłę roboczą, by przeżyć Marks nazwał "proletariuszami", a tych, którzy kupują siłę roboczą - "kapitalistami" lub "burżuazją".

Marks odróżniał kapitalistów od handlarzy. Handlarze kupują dobra na jednym rynku i sprzedają na innym. Ponieważ prawo popytu i podaży działa tylko w obrębie jednego rynku, częstokroć występuje różnica wartości tego samego dobra na różnych rynkach i handlarze starają się wykorzystywać te różnice. Kapitaliści natomiast wykorzystują różnice między wartością siły roboczej, a wartościami innych dóbr na jednym rynku. Zdaniem Marksa w każdym przemyśle, który się rozwija, wartość siły roboczej jest niższa niż wartość wyprodukowanych przez nią dóbr i nazwał tę różnicę wartością dodaną (wartością dodatkową). To właśnie wartość dodana jest źródłem zystku kapitalisty.

Ekonomia marksistowska przyjmuje, że jedynym źródłem wartości jest praca. Wartość dodatkowa to zawłaszczana przez kapitalistę ta część nowo wytworzonej przez robotnika wartości, która przewyższa koszty odtworzenia jego siły roboczej (koszty utrzymania). W ustroju kapitalistycznym robotnicy, nie posiadając środków produkcji, muszą sprzedawać na rynku swą siłę roboczą. Jej cena (płaca) kształtuje się na poziomie historycznie ukształtowanego minimum. Na jej utrzymywanie na tym poziomie pozwala kapitalistom konkurencja między robotnikami o pracę, wywoływana stałym utrzymywaniem się tzw. rezerwowej armii pracy (bezrobocie). Utrzymuje się ona wskutek postępu technicznego, prowadzącego do oszczędności siły roboczej.

Marks podobnie jak Ricardo, doszedł do wniosku, że zyski, czyli łączna wartość dodatkowa, zależą od kosztów dóbr płacowych. Wartość dodatkowa może być zwiększona bądź przez wydłużenie dnia roboczego, i jest to wartość dodatkowa absolutna, bądź przez zwiększenie wydajności pracy i skrócenie w ten sposób czasu potrzebnego do produkcji dóbr płacowych, i jest to wartość dodatkowa względna. Stopa wyzysku czyli stopa wartości dodatkowej, jest wyłącznie funkcją nakładów pracy bezpośredniej. Kapitał stały w formie maszyn i materiałów przenosi jedynie swoja wartość na produkt i nie tworzy dodatkowej wartości. Różni się on od kapitału zmiennego, ponieważ jest nabywany i sprzedawany przez kapitalistów, podczas gdy kapitał zmienny jest sprzedawany przez robotników, a nabywany przez kapitalistów.

Jeżeli wprowadzimy to założenie, to relacja zysków do kosztów płac będzie taka sama dla każdego produktu, a zatem ceny towarów będą się różniły tylko z powodu większego lub mniejszego zużycia nakładów pracy bezpośredniej i pośredniej – czyli nakładów pracy i kapitału. Krótko mówiąc, wszystkie produkty są wówczas wymieniane zgodnie z ilością pracy uprzedmiotowionej w procesie ich produkcji.

Jeżeli zaś wszystkie ceny odpowiadają wartości nakładów pracy, to jak może powstać wartość dodatkowa, gdy pracodawcy są skłonni płacić robotnikom nie więcej niż to, co jest niezbędne do przeżycia?

Konkurencja zmusi pracodawców do opłacania robotników według ekonomicznej wartości usług pracy; jakiekolwiek jest źródło wartości dodatkowej, powstaje ona na skutek konkurencji, a nie wbrew niej. W odpowiedzi na to pytanie Marks odwołuje się do historycznego procesu wywłaszczenia dużej grupy społecznej, która jest zmuszona do życia ze sprzedaży swych usług w rezultacie koncentracji własności w rękach nielicznych jednostek. Siła robocza staje się towarem sprzedawanym jak każdy inny towar na rynku po cenie normalnej, wyznaczonej przez czas pracy niezbędny do jego wytworzenia, czyli przez czas pracy niezbędny do produkcji dóbr płacowych przeznaczonych na utrzymanie robotników. Siła robocza zmieniona w towar jest kupowana i sprzedawana według pełnej wartości, lecz wartość produktów siły roboczej jest od niej większa. Według Marksa, tylko część dnia roboczego jest wydatkowana na odtworzenie ekwiwalentu wartości siły roboczej, a mianowicie na środki utrzymania robotnika. Przez pozostałą część dnia robotnik pracuje dla kapitalisty. Wartość dodatkowa jest nieopłaconą pracą.

Kapitalistyczne sposoby produkcji umożliwiają duże tempo rozwoju, ponieważ kapitalista może i ma motywację do inwestowania zysków w nowe technologie. Marks uważał kapitalistów za klasę najbardziej rewolucyjną w historii, ponieważ stale rewolucjonizuje środki produkcji, ale był przekonany o podatności kapitalizmu na nieuchronne cykliczne kryzysy. Wykazywał, że kapitaliści inwestują coraz więcej w nowe technologie, a coraz mniej w pracę. Ponieważ to wartość dodana jest źródłem zysku, stopa zysku maleje wraz że wzrostem gospodarczym i gdy spadnie poniżej pewnego poziomu, nastąpi recesja, co doprowadzi do zapaści niektórych gałęzi ekonomii. Marks wnioskował dalej, że również wartość siły roboczej spadnie co umożliwi kapitalistom inwestycje w nowe technologie i rozwój nowych sektorów ekonomii.

Marks wierzył, że cykl rozwój - zapaść - rozwój będzie przerywany coraz poważniejszymi kryzysami. Co więcej, długofalowym następstwem opisanego procesu miał być dalszy wzrost bogactwa klas posiadających i postępująca nędza proletariatu. Tylko przejęcie środków produkcji przez proletariat dokonałby zasadniczych zmian stosunków społecznych. Korzyści z rozwoju gospodarczego objęłyby wszystkich, a ekonomika byłaby mniej narażona na cykliczne kryzysy. Może to umożliwić tylko rewolucja proletariacka przeciwko władzy kapitalistów.

Marksowi wydawało się oczywiste, że źródeł wartości dodatkowej nie można szukać w wymianie między kapitalistami. Prawda jest, że maszyny zwiększają wydajność pracy oraz, że o tyle, o ile koszty amortyzacji i koszty surowców uczestniczą w ogólnej wartości produktu finalnego – zwiększają wartość wytworzoną przez pracę. Lecz wartość, którą maszyny i surowce dodają do wartości wytworzonej przez pracę, nie przekracza wartości, po jakiej są one nabywane. Właśnie dlatego wartość całkowitego produktu krajowego netto w całości składa się z płac oraz marży proporcjonalnej do czasu pracy. W języku statystyki dochodu narodowego surowce oraz bieżące usługi maszyn są produktami pośrednimi, które odlicza się od dochodu brutto. W Marksowskim schemacie występuje wprawdzie procent od kapitału trwałego, ale mieści się on w wartości dodatkowej na podstawie przesłanki, że faktycznie jest on funkcją zastosowania pracy bezpośredniej.

Do postępu technicznego i akumulacji zmusza zaś kapitalistów występująca między nimi konkurencja o rynki zbytu towarów. Te zasadnicze kategorie pojęciowe, rozbudowane w celu wyjaśnienia zagadnień bardziej szczegółowych /akumulacja, konkurencja między gałęziami, renta, kryzysy/ posłużyły Marksowi do opisu i interpretacji wczesnych stadiów kapitalizmu przemysłowego, których był obserwatorem. Zasadniczy cel tej konstrukcji wykraczał jednak poza wyjaśnienie kwestii czysto ekonomicznych. Było nim sformułowanie teorii dynamiki rozwoju formacji kapitalistycznych oraz mechanizmów, jakie miały spowodować jej upadek i przekształcenie się w kolejną formację społeczną - socjalizm, polegający na uspołecznieniu własności środków produkcji. Teoria sformułowana przez Marksa i jego następców miała zaś służyć nie tylko jako narzędzie opisu świata, ale i jako instrument zmiany stosunków społecznych, która miała się dokonać przez rewolucyjną walkę klas wyzyskiwanych.

Kwestia upadku kapitalizmu została tylko częściowo rozwiązana w teorii tworzonej przez Marksa. Uważał on, że proces rozwoju kapitalizmu będzie prowadzić do spadku stopy zysku, a to będzie powodowało - wskutek postępu technicznego - coraz większy udział kapitału stałego /maszyn, urządzeń itp./ w stosunku do kapitału zmiennego /siły roboczej/. Spadać będzie stopa wartości dodatkowej /stosunek tej wartości do całego kapitału/, a zatem i stopa zysku /stosunek zysku do kapitału/, w konsekwencji także i możliwości akumulacji. Jednoczesnym procesem miało być względne /w stosunku do sytuacji klasy kapitalistów/ ubożenie robotników, które nie będzie pozwalało na realizację wartości dodatkowej. Ich siła nabywcza bowiem nie będzie wystarczać do wchłonięcia wytworzonej przez nich produkcji.

Wpływ Marksa

Główne dzieło Marksa i Engelsa przedstawia całościową analizę historii i społeczeństwa w terminach klasowych. Ich następcy, odwołując się do tych analiz, rozwinęli filozofię ekonomiczną i polityczną nazywaną marksizmem. Wśród nich szybko doszło do sporów o interpretacje terminów marksowskich i odniesienie ich do aktualnej sytuacji ekonomicznej i politycznej. Dziś za marksistów uważamy tych, którzy odwołują się bezpośrednio do jego filozofii, używają charakterystycznego języka stworzonego przez Marksa, jego kluczowych pojęć (klasy społeczne, fetyszyzm towarowy, alienacja pracy) lub wyznają wiarę, że rewolucja jest jedyną drogą do sprawiedliwego, bezklasowego społeczeństwa.

W 1917 roku, podczas pierwszej wojny światowej w Rosji carskiej doszło do rewolucji. W jej wyniku przywódca radykalnego nurtu marksistowskiego w rosyjskiej socjaldemokracji, określanego jako "bolszewicy", Włodzimierz Lenin przejął władzę, ustanawiając pierwsze w historii państwo "socjalistyczne" (ZSRR). Rozwinąwszy myśl Marksa bolszewicy postanowili zlikwidować klasy wyzyskujące (burżuazję, obszarników) oraz wprowadzić państwową własność i zarządzanie gospodarką. Polityczne organizacje współdziałające z bolszewikami i przyjmujące platformę leninowską określały się jako "komunistyczne". Ich centralną organizacją, dążącą do światowej rewolucji była powołana przez Lenina "Trzecia" Międzynarodówka Komunistyczna. Te zmiany ukoronowane przez tak zwaną kolektywizację rolnictwa, w ramach której przymusowo łączono gospodarstwa chłopskie w pseudo-spółdzielnie, (kołchozy), stosując terror i powodując głód i śmierć milionów ludzi. Rozwinięcie marksowskiej teorii walki klas znalazło praktyczną realizację w systemie obozów pracy przymusowej - GUŁAG. Lenin i jego następcy (a zwłaszcza Stalin) uważali się za jedynych ortodoksyjnych interpretatorów myśli Marksa i zwalczali energicznie wszelkie "odchylenia" od "prawdziwego" marksizmu. W istocie jednak marksizm traktowano instrumentalnie jako ideologię państwową. Później modyfikacji stalinowskiej wersji teorii Marksa dokonał przywódca chińskich komunistów Mao Tse Tung, który uznał, że w krajach nieuprzemysłowionych klasą wyzyskiwaną jest chłopstwo, a nie robotnicy.

W latach 20. i 30. XX wieku grupa niemieckich marksistów, wśród których byli Max Horkheimer, Theodor Adorno, Erich Fromm i Herbert Marcuse założyła w Niemczech Instytut Badań Społecznych ośrodek "Szkoły Frankfurckiej". W swoich pracach odwoływali się oni nie tylko do Marksa, lecz również Hegla, Freuda, Maxa Webera, a nawet Nietzschego. Szkoła Frankfurcka odeszła od tradycyjnej koncepcji świadomości klasowej, odrzuciła determinizm ekonomiczny, dostrzegając oczywiste zmiany w kapitalizmie. Ponieważ położenie klasy robotniczej w krajach kapitalistycznych poprawiało się szukano innych grup upośledzonych; na przykład kobiet (feminizm) i dyskryminowanych mniejszości. Ta wersja marksizmu była określana jako teoria krytyczna.

Współczesna krytyka marksizmu

Teorie Marksa były atakowane z wielu stron. Wielu zwolenników kapitalizmu wskazywało, że jest on bardziej efektywnym sposobem wytwarzania i redystrybucji dochodu niż "realny" socjalizm czy komunizm, a wskazywane przez Marksa i Engelsa różnice w dochodach pomiędzy biednymi a bogatymi były zjawiskiem przejściowym. Wskazywano na przekłamania w pracy Engelsa, na której opierał się Marks. Wysuwane są również argumenty, że chęć bogacenia się leży w naturze ludzkiej i nie jest wynikiem panującego ustroju gospodarczego. Ekonomiści odrzucają też "teorię pracy jako wartości", choć część z nich przeocza fakt, że sam Marks rozróżniał pojęcia wartości i ceny.

Ataki na teorie Marksa wychodziły również z łona pokrewnych mu socjalistów. Ewolucyjni socjaliści odrzucają jego stwierdzenie, że socjalizm może zostać wprowadzony jedynie drogą walki klasowej i rewolucji. Inni wysuwają argument, że nierówności rasowe, czy patriarchalne są bardziej podstawowe niż nierówności klasowe. Kwestionowane jest też pojęcie klasy społecznej, jako odpowiednie bardziej dla analiz XIX-wiecznych niż dla opisu współczesnego społeczeństwa. Podkreśla się zmiany jakie zaszły w samym kapitalizmie - jego obraz jest bardziej złożony niż mógł to przewidzieć w XIX wieku Marks.

ZOBACZ PODOBNE ARTYKUŁY:


Pokaż innym ten wpis:

pobierz jako PDF

Komentuj z Facebookiem


Rozmiar tekstu: A A A
Wyślij emaila
Sekret
kapitalizm
Hipnotyczny marketing
Asertywność NLP Cele Sukces


Dziennik Internautów (DI) - internet w życiu i biznesie
Wprost
Wprost i Kultura
Ludzie
Blogbox
Webhosting.pl. Portal technologii internetowych
Pitbul
ototrend
Portal Zwierciadło - weź oddech | Portal Zwierciadlo
Polska Agencja Prasowa
Webinside.pl: tworzenie stron WWW, kurs HTML, PHP, Flash
Gover
InfoTuba