Strategie Zarządzania

Autor przedstawia koncepcje zarządzania strategicznego i daje konkretne odpowiedzi na pytania: - co sprawia, że współczesne przedsiębiorstwo musi odznaczać się ekspansywnością, innowacyjnością i długofalowością w myśleniu i działaniu?

Pod wpływem osiągnięć nauki i techniki otworzyły się przed społeczeństwem nowe perspektywy naukowego poznania i w pewnym stopniu także świadomego kształtowania swojej przyszłości, po to, aby żyć, żyć dobrze i żyć coraz lepiej. Tą przyszłością muszą i powinny interesować się szczególnie podmioty gospodarcze, albowiem ich egzystencja i rozwój, a zwłaszcza sukcesy zależą od poznania jakościowych przeobrażeń, które zmieniają zasadniczo obraz świata i koncepcję racjonalności gospodarowania, co wymaga umiejętnego przystosowania się do wyzwań przyszłości

Muszą one przygotować się na spotkanie "różnych przyszłości": tej najbliższej, bezpośredniej, w którą wkraczamy i którą kształtujemy opierając się na znanych już i wypróbowanych w praktyce nowych wynalazkach, urządzeniach i instrumentach, rozwiązaniach technicznych i organizacyjnych, i tej dalszej, którą na podstawie osiągnięć nauki można przewidywać, a może także i tej jeszcze dalszej, odległej, której nie można przewidzieć, lecz jedynie na podstawie dotychczasowych tendencji w postępie nauki i techniki można sobie wyrobić o niej bardzo ogólny obraz.

Rozdział 1. Nowe tendencje w gospodarce i zarządzaniu

Nadchodzi trzecia fala zmian

Przyszłość niesie wielkie zmiany o szerokim zasięgu. Nadchodzi tzw. Trzecia fala zmian, która spowoduje, że przedsiębiorstwa będą musiały się przystosować nie do powolnych zmian, lecz do rewolucji. Twórca koncepcji trzeciej fali - Alvin Toffler (str.10 przypis 2. A Toffler, Trzecia fala, PIW, Warszawa 1986) przewiduje, że w niedalekiej przyszłości nastąpi rozpad masowego społeczeństwa przemysłowego oraz radykalna reorganizacja najbogatszych korporacji. Zmiany będą wpływały nie tylko na całą gospodarkę czy przedsiębiorstwa, lecz obejmą całe społeczeństwo i otworzą one zarówno dla bogatych, jak i biednych nowe wyzwalające możliwości. Przekształceniu ulegną takie pojęcia, jak: kariera, nauka, relacja dom - praca i sama definicja pracy.

Zmiany wystąpią także poza pracą, np. w strukturze rodziny, w kulturze i ideologii. Dzięki komputerom nie trzeba będzie jeździć do pracy, będzie można pracować we własnym domu w porze dogodnej dla każdego.

Zmieni się cel ludzkiej pracy: tylko część wysiłku człowieka będzie pochłaniać tworzenie dóbr i usług przeznaczonych na wymianę. Wiele potrzeb będzie on mógł zaspokajać we własnym zakresie w ramach wolnego czasu, który będzie przeznaczony na prosumpcję, czyli na wytwarzanie dóbr i usług na własny użytek. Zupełnie innego znaczenia nabiorą więc takie pojęcia, jak czas pracy i czas wolny, dochód i bezrobocie, ubóstwo i dobrobyt. Zmaleje znaczenie rynku i pieniądza, a dochody i zyski nie będą głównym celem ludzkich działań; wzrośnie ranga innych, pozaekonomicznych wartości.

Tak więc wszystkie formy ekspansji rynku, które zrodził "trywialny" materializm i przeświadczenie, że zysk stanowi podstawową siłę napędową w życiu człowieka, zbliżają się do kresu swych możliwości. Wzrośnie znaczenie jakości środowiska... Świat poszukiwać będzie nowych wartości i motywów postępowania... Wzrośnie też znaczenie nauki i wykształcenia; konieczne będzie doszkalanie pracowników nie tylko po to, aby wpajać im nowe umiejętności, lecz także aby ich zapoznać z nowym stylem życia, nową hierarchią wartości, nową kulturą.

Megatrendy rozwojowe; informatyzacja życia

Jesteśmy dzisiaj świadkami tworzenia się społeczeństw informacyjnych, tj. takich które ponad połowę swego dochodu narodowego uzyskują ze sprzedaży informacji. Zakłada się, że w 2010 roku co czwarty kraj świata będzie krajem informacyjnym. Spowoduje to wielkie przeobrażenia struktury gospodarczej i społecznej, ale także zrodzi wielkie zagrożenia i niebezpieczeństwo w tworzeniu humanistycznej jakości życia.

John Naisbitt w swoim bestsellerze "Megatrends" twierdzi, że żyjemy w czasach gospodarki informacyjnej (str. 11, przypis 5. L.J. Naisbitt, Megatrends. Ten New Directions Transforming Our Life, Warner Books, New York 1984). Chociaż jest ona najważniejsza z kierunków rozwoju, to jednak stanowi tylko cząstkę problemu. Wiele bowiem kierunków rozwoju (megatrendów) przeistacza nasze codzienne życie, rzucając nowe wyzwania organizatorom i kierownikom życia gospodarczego i zmuszając ich do poszukiwania nowych formuł zarządzania przyszłością. W książce Nasbitta każdy z dziesięciu rozdziałów analizuje jedną istotną przemianę.

Rozdział 2. Perspektywiczne myślenie i działanie

Nowe myślenie o przyszłości

Menedżerowie muszą zapomnieć o tym, że w przeszłości przedsiębiorstwa musiały się dostosować tylko do stopniowych zmian o liniowym charakterze, a oni sami mogli się wykazać tylko umiarkowaną skłonnością do ryzyka, którą wyznaczały zazwyczaj ich kwalifikacje "polityczne".

Obecne zmiany są gwałtowne, nieciągłe i chaotyczne, a trwanie przy "sprawdzonych" sposobach nie zapewnia już sukcesu. Nie można więc kierować firmami z dnia na dzień, optymistycznie spoglądając w przyszłość, wierząc, że pełne wykorzystanie zdolności produkcyjnych wpłynie korzystnie na konkurencyjne otoczenie, a myślenie strategiczne stosować tylko w przypadku poważnych trudności bądź wielkich przemian. Myślenie to trzeba będzie uczynić podstawowym narzędziem zarządzania. Menedżerowie będą więc musieli stosować twórcze zarządzanie, które wymaga zaangażowania dużej wiedzy i wyobraźni, inwencji i intuicji, pomysłowości i odwagi.

Myślenie strategiczne polega na interdyscyplinarnym podejściu do procesów strategicznych, tj. procesów zawierających dużą liczbę czynników nieznanych lub niepewnych i tworzeniu wielowariantowych koncepcji myślowych opisujących przyszłe sytuacje i spodziewane kierunki rozwoju. Jest to więc kierowany proces wyobraźni podbudowany odpowiednimi informacjami o przyszłości, umożliwiający tworzenie różnych wizji, różnych scenariuszy, które mogą zaistnieć wskutek zmian w otoczeniu, przedstawiających w miarę wiarygodne warunki, w jakich będzie działać przedsiębiorstwo, a więc niepewne i nieprzewidziane okoliczności, stwarzające zarówno zagrożenia jak i szanse.

Myślenie strategiczne dotyczy więc zachowań menedżerskich rozpatrywanych w długookresowej skali i wiąże się z tworzeniem pewnej wizji przyszłości firmy i formułowaniem jej postępowania wobec rynku i otoczenia obowiązujących wszystkich pracowników. Bez takiej wizji i zasad menedżer nie powinien podejmować decyzji strategicznych, gdyż nie może prowadzić polityki nastawionej na krótkookresową korzyść i trwanie.