Nowe tendencje w gospodarce i zarządzaniu (II)

Można więc założyć, że przyszłość i to stosunkowo niezbyt odległa z całą pewnością przyniesie:

1. Upadek niezależności (niezawisłości) gospodarczej państw, stopniowy zanik znaczenia wpływu granic narodowych na działalność handlową oraz nasilenie się przepływu kapitału, techniki, dóbr i usług oraz informacji między różnymi krajami, a wraz z tym idei, poglądów, koncepcji intelektualnych i stylów zarządzania.
2. Postępującą globalizację działań gospodarczych większości firm działających w wymiarze rynków narodowych, gdyż prawie każdy rynek narodowy stwarzać będzie szansę przedsiębiorczej firmie dowolnej wielkości działającej w dowolnej dziedzinie wytwarzania.
3. Aktywizację małych i średnich przedsiębiorstw i ich dążenie do internacjonalizacji działania (...internationalization for all), dzięki wykorzystaniu takich walorów jak: innowacyjność, operatywność i duża zdolność adaptacyjna do zmieniających się warunków działania.
4. Powstanie jednolitego rynku, na którym przestaną istnieć bariery i otworzą się nowe stosunki gospodarcze, które powstaną ze zderzenia się „nacjonalizmów technicznych” z ekspansją wielkich ponadnarodowych korporacji, co spowoduje zaostrzenie się konkurencji międzynarodowej. W konkurencji tej spadnie rola ceny, a wzrośnie znaczenie totalnej jakości i „agresywnego” marketingu. Zmiany w sytuacji rynkowej będą wywoływane głównie przez nowe technologie przyspieszające tempo innowacji i proces ich weryfikacji na rynku.
5. Postępującą zmianę stylów życia wynikającą z procesu starzenia się społeczeństw, skracania czasu pracy, skracania wieku emerytalnego, wydłużenia czasu zdobywania kwalifikacji itp., a także różnicowania wartości społecznych, upodobań, gustów i zainteresowań konsumpcyjnych oraz rosnącej roli zdrowego środowiska w podnoszeniu jakości życia, co wzmagać będzie społeczny nacisk na ochronę zasobów stanowiących dziedzictwo narodowe i przestrzeganie etycznych zasad gospodarowania.
6. Konieczność upodmiotowienia pracowników poprzez stwarzanie im możliwości poszerzenia wiedzy, zapewnienia uczestnictwa w zarządzaniu i korzyściach wynikających rozwoju firmy, a także poprzez nadawanie ich pracy sensu i znaczenia oraz polepszenie jakości życia w pracy.
7. Rosnącą liczbę możliwości wyborów przy podejmowaniu indywidualnych decyzji w zakresie wyboru zawodu i pracy, wzrost oczekiwań i aspiracji tzw. ludzi nowych wartości, lepiej wykształconych i spodziewających się szybszych karier.
8. Wydłużanie się horyzontu czasowego uwzględnianego przy podejmowaniu decyzji gospodarczych, a także wzrost znaczenia czynnika czasu w walce konkurencyjnej i zaspokajaniu potrzeb rynku, coraz bardziej wymagającego i trudniejszego do satysfakcjonowania (zwiększone tempo w dziedzinie zmian potrzeb i wartości, lepsze poinformowanie konsumentów, a tym samym i większe ich wymagania).
9. Głęboki i nieodwracalny w skutkach kryzys hierarchicznych struktur zarządzania, szybką decentralizację organizacji i hierarchii, powstawanie sieci przetwarzania informacji, a także zasadnicze zmiany w strukturze zarządzania.
10. Pełniejszą transformację gospodarki industrialnej w informacyjną, rozszerzenie zastosowania komputerów i telewizji satelitarnej, co spowoduje szeroki przepływ informacji, ułatwiający nawiązywanie stosunków handlowo-produkcyjnych, tworzenie wspólnych przedsiębiorstw, zdobywanie nowych segmentów rynku, tworzenie nowych sieci sprzedaży i produkowanie wyrobów dostosowanych do potrzeb lokalnych rynków zagranicznych niezależnie od ich położenia geograficznego.

Otworzyć się na zmiany

Te przemiany wywołają niewątpliwie poważne skutki w sferze zarządzania, wymuszą stworzenie nowych skuteczniejszych koncepcji sterowania rozwojem gospodarki i przedsiębiorstw bez względu na ich status formalny. Niedostosowanie się do zachodzących w świecie zmian mogłoby przekreślić możliwość czerpania przez nasz kraj efektów współpracy międzynarodowej i utrudniałoby nam niewątpliwie bardzo przyszłą integrację z Unią Europejską, która zmierza do rozwoju kompatybilności poszczególnych gospodarek i w której stale poszerza się internacjonalizacja produkcji i rynku, wzrasta znaczenie dobrze zorganizowanej, kreatywnej i wydajnej pracy, nowoczesności produkcji i umiejętności współżycia z przyrodą.

Wobec obecnych i przewidywanych zmian, które stanowią dla nas wyzwania rozwojowe, powstaje pytanie, czy tradycyjne zasady zarządzania pozostaną aktualne, (jeśli nawet były lub są źródłem sukcesu firmy), czy też niezbędna jest ich modyfikacja? Odpowiedź na to pytanie jest chyba jednoznaczna:

Przyszłość wymaga zupełnie innego, nowoczesnego zarządzania - zarządzania czwartej generacji, umożliwiającego firmie elastyczność w reagowaniu na zmienność warunków działania, skupianie uwagi na najważniejszych problemach, znaczną mobilność i przedsiębiorczość w podejmowaniu ryzykownych działań i pełnego wykorzystania możliwości oraz uzdolnień ludzi, którzy na jej sukces pracują, a więc, krótko mówiąc : pokonywania wyzwań przyszłości (przypis 8. B. Gliński, Kierunek - nowoczesne zarządzanie, Przegląd Organizacji 1990, nr 11, s. 10-11).

Społeczeństwo nasze już od dawna czeka na takie zarządzanie. Wszystkie dotychczasowe reformy zapowiadały "zarządzanie przyszłościowe", które miało wyeliminować wady nakazowego systemu kierowania gospodarką, wpłynąć korzystnie na postawy ludzi, ich wydajność i sprawność działania, uruchomić ich motywacje i twórcze potencje, a w efekcie stać się kluczem do postępu gospodarczego i kulturalnego, spokoju i dobrobytu.

Tak się jednak nie stało; wprowadzone zasady zarządzania rozbudzały tylko nasze nadzieje. Nadzieje te są nadal żywe. Ich spełnienie to największe wyzwanie naszych czasów.

Szansa w nowoczesnym zarządzaniu

Przejście do nowoczesnej gospodarki wymaga nowych koncepcji w zarządzaniu przedsiębiorstwami. Oznacza to szukanie nowych dróg, a nie doskonalenie starego systemu. Aby sprostać aktualnym wymaganiom na rynku krajowym i zagranicznym, trzeba wytwarzać nowe produkty w nowoczesny sposób, zdobywać nowe rynki zbytu, kierować przedsiębiorstwem w sposób innowacyjny ze szczególnym uwzględnieniem przyszłości. Właśnie w nowoczesnym zarządzaniu tkwią duże możliwości przyspieszenia transformacji i unowocześnienia naszej gospodarki.

Wiele krajów, które dzisiaj są zaliczane do wysoko rozwiniętych, zawdzięcza swe sukcesy zarządzaniu, które wciąż stanowi skok jakościowy w przyszłość.

Zarządzanie jest nadal w każdym kraju wielką sztuką mobilizowania i pobudzania energii oraz inwencji twórczej wszystkich, którzy przyczyniają się do tworzenia wartości, niezależnie nawet od poziomu rozwoju gospodarki, jej struktury i stosunków własnościowych.

Zwraca na to uwagę " guru" amerykańskiego zarządzania Peter F. Drucker "Rozwój ekonomiczny i społeczny jest rezultatem zarządzania. Można powiedzieć bez zbytniego uproszczenia, że nie ma krajów słabo rozwiniętych, są tylko kraje źle, nieudolnie zarządzane" (przypis 9. P.F. Drucker, Technology, Management and Society, Pan Books, London 1970, s. 45)...

Dzisiaj w wielu krajach przeważa już czwarta generacja zarządzania charakteryzująca się zwróceniem szczególnej uwagi na piątą funkcję zarządzania, którą definiuje się jako rozwijanie sprawności i uzdolnień ludzkich (przypis 11. M.M. Kostera, Piąta funkcja zarządzania, Przegląd Organizacji 1990, nr 1, s. 12-13).