Na czym polega zarządzanie? (II)

Pierwsza – to normy i wartości, czyli uświadamiane i nieuświadamiane kryteria, które pozwalają odróżnić stany pożądane od niepożądanych, w tym dobro od zła. Normy i wartości określane są przez różnorakie kultury i subkultury, w których ludzie uczestniczą: kulturę narodową z jej tradycjami, kulturę grupy wyznaniowej, kulturę regionalną (np. w Polsce: śląską, wielkopolską lub małopolską), kulturę warstwy społecznej, z której jednostka się wywodzi (np. chłopską czy inteligencką), tradycję rodzinną, kulturę grupy zawodowej (np. inżynierską, lekarską czy prawniczą), kulturę firmy czy organizacji (np. ...), wreszcie kulturę jednostki organizacyjnej (np. działu zaopatrzenia czy działu konstrukcyjnego). Każda z grup, w których jednostka przez jakiś czas uczestniczy, odciska się na jej systemie wartości.

Drugą grupą czynników warunkujących decyzje i działania zarządzających tworzy ich wiedza i umiejętności w dziedzinie zarządzania. W ciągu ostatniego stulecia wiedza ta narastała i kumulowała się w świadomości kilku pokoleń menedżerów. Kolejne „szkoły” i „kierunki” w nauce i praktyce zarządzania wnosiły nowe elementy. Trzeba jednak pamiętać, że związek między teorią a praktyką polega na wzajemnym oddziaływaniu i że to praktyka jest w tym duecie elementem silniejszym, bardziej aktywnym. Stosunkowo rzadko bowiem teoria zarządzania wyprzedzała praktykę i narzucała jej nowatorskie rozwiązania. Najczęściej teoria komentowała, analizowała, uogólniała i popularyzowała najlepsze w danym okresie (w konkretnym układzie warunków) rozwiązania praktyczne. Następowało więc coraz powszechniejsze ich zastosowanie. Rozwiązania te nigdy się w pełni nie zdezaktualizowały. Mieliśmy raczej do czynienia z procesem „nawarstwiania” się kolejnych rozwiązań i narzędzi, a „skrzynka narzędziowa” zarządzających stawała się coraz bogatsza, coraz bardziej zróżnicowana, stwarzając możliwości sięgnięcia po narzędzie odpowiednie do zamierzeń i warunków ich realizacji (o tym właśnie traktuje ostatni rozdział książki).

Peter Drucker, amerykański klasyk teorii organizacji i zarządzania, w jednej ze swoich prac (Drucker, 1988, s.75-76) wyróżnia siedem podstawowych cech charakteryzujących zarządzanie, które przedstawiamy poniżej.

1. Zarządzanie dotyczy przede wszystkim ludzi. Jego celem jest takie współdziałanie wielu osób, które pozwala zneutralizować słabości oraz maksymalnie wykorzystać talenty i silne strony uczestników. Ludzie są najważniejszym zasobem organizacji.
2. Zarządzanie jest głęboko osadzone w kulturze. Jednostki ludzkie są uczestnikami wielu kultur: narodowej, regionalnej, zawodowej, organizacyjnej. Efektywne oddziaływanie na innych ludzi wymaga znajomości kultur, w których ci ludzie uczestniczą, i szacunku dla tych kultur. Zmiana kultury organizacyjnej to jeden z podstawowych warunków skutecznej restrukturyzacji przedsiębiorstw postkomunistycznych... Jednym z celów podyplomowego kształcenia w dziedzinie zarządzania jest zmiana kultury środowisk inżynierskich, z których wywodzi się znaczna część kadry kierowniczej w naszym przemyśle.
3. Zarządzanie wymaga prostych i zrozumiałych wartości, celów działania i zadań, jednoczących wszystkich uczestników organizacji. Wartości i cele powinny prowadzić do ich emocjonalnego zaangażowania. Takie ambitne zadania mają zdolność mobilizowania ludzi do wysiłku nawet wówczas, gdy początkowo wydają się mało realne. Szczególnie sugestywne są w tym względzie przykłady firm japońskich, które w latach pięćdziesiątych postawiły sobie za cel dorównanie amerykańskim gigantom. Wydawało się to wówczas szaleństwem.
4. Zarządzanie powinno doprowadzić do tego, by organizacja była zdolna do uczenia się, czyli adaptacji do zmiennych warunków oraz stałego doskonalenia się uczestników, a więc nabywania przez nich nowych umiejętności, możliwości, wzorców działania. Rola szefa polega między innymi właśnie na zapewnieniu pracownikom dostępu do informacji umożliwiających korygowanie błędów i doskonalenie się.
5. Zarządzanie wymaga komunikowania się, czyli obiegu informacji wewnątrz organizacji oraz wymiany informacji z otoczeniem.
6. Zarządzanie wymaga rozbudowanego systemu wskaźników, pozwalających stale i wszechstronnie ... monitorować, oceniać i poprawiać efektywność działania. Istnieją zestawy powszechnie stosowanych wskaźników finansowych, ekonomicznych, rynkowych, technicznych i społecznych. Stosowanie wskaźników pozwala nie tylko reagować na zaszłości, ale także prognozować przebieg zjawisk i podejmować działania zaradcze. Kierownictwo każdej firmy powinno wypracować własny zestaw wskaźników, dostosowany do jej specyfiki, rozbudowując monitoring poszczególnych obszarów działania firmy. Najobfitszym źródłem informacji pozwalających na obliczanie wskaźników jest sprawozdawczość finansowo-księgowa. Jest to jednak źródło daleko nie wystarczające.
7. Zarządzanie musi być jednoznacznie zorientowane na podstawowy i najważniejszy ostateczny rezultat, jakim jest zadowolony klient. Wymaga to spełnienia co najmniej dwóch warunków: a) stałego kontaktu i dobrej komunikacji z klientami, co zapewnia wiedzę o ich potrzebach i kryteriach oceny produktu oferowanego przez firmę; b) odpowiedniego nastawienia pracowników firmy, którzy są skłonni „wejść w buty klienta”, postawić się na jego miejscu i zrobić to, czego życzyłby sobie. Najważniejsze są oczywiście: wartość produktu dla klienta (czyli zdolność zaspokojenia jego potrzeb ) i jego cena.