Rozwój osobisty? A po co?

Rozwój osobisty? A po co?

Początkowe pytanie zasadnicze – „czy warto w ogóle się zainteresować rozwojem samego siebie” zmigrowało w pytanie...

Mateusz Machaj: Czy kapitalizm jest odpowiedzialny za kryzys?

Czy kapitalizm jest odpowiedzialny za kryzys?

O kłopotach amerykańskiej gospodarki rozpisują się nie tylko ekonomiści i analitycy finansowi.

Formuła Sukcesu - 3 proste kroki do każdego celu

Formuła Sukcesu - 3 proste kroki do każdego celu

Ilu ludzi, tyle definicji sukcesu. Dla każdego będzie oznaczać to całkiem coś innego.

10 umysłowych trików, które musisz znać

10 umysłowych trików, które musisz znać

Umysł zna wiele sztuczek, o których pewnie jeszcze nie słyszałeś. Będziesz zaskoczony jak łatwo i przyjemnie (...) Więcej »

Nowe artykuły w serwisie poświęcone rozwojowi osobistemu i ekonomii

Jak kształtuje się sposób myślenia?

Jak kształtuje się sposób myślenia?

Wszyscy ludzie są różni i każdy z nas jest – chciałoby się rzec – genetycznym unikatem. Charakteryzuje Cię pewna grupa cech, których nikt inny nigdy wcześniej (...) Więcej »

Jak odnaleźć swoją pasję

Jak odnaleźć swoją pasję

Często z prośbą o pomoc piszą do mnie osoby, które chciałyby robić w życiu coś, co zawsze ich będzie pasjonować. Chciałyby pracować wiedząc, że to jest (...) Więcej »

Sekret, czyli Prawo Przyciągania

Sekret, czyli Prawo Przyciągania

Od jakiegoś czasu sporo hałasu w mediach robi film „The Secret". DVD i książki związane z ‘The Secret' są na liście bestsellerów amazon.com. W naszym rodzimym (...) Więcej »

Polityka personalna i strategiczne zarządzanie potencjałem społecznym

Polityka personalna i strategiczne ...

Funkcja personalna, podobnie jak marketingowa, finansowa, produkcyjna itd., jest jedną z funkcji przedsiębiorstwa. Zajmuje się (...) Więcej »

Jesteś tutaj: Start » Historia myśli ekonomicznej - Artykuły » Merkantylizm (III)

Merkantylizm (III)

07 luty 2011 | Tekst pochodzi z wikipedii, www.bryk.pl oraz www.nbportal.pl

Założenia i praktyka merkantylizmu

Także w Rosji, szczególnie pod rządami cara reformatora Piotra I, realizowana była polityka oparta na poglądach dwóch uczonych Iwana Pososzkowa i Iwana Stołykowa. Jednak w praktyce była ona źle realizowana przede wszystkim poprzez psucie monety, do czego przyczyniał się sam władca.

W Polsce przełomu wieków XVI i XVII poglądy merkantylistyczne znacząco nie odbiegały od koncepcji głoszonych na innych częściach kontynentu. Jednak w szlacheckiej Polsce przywiązanej do pańszczyzny i produkcji rolnej, ze znikomą pozycją społeczną i ekonomiczną mieszczaństwa - polityka protekcjonalizmu państwa nie przybrała form typowych dla Europy Zachodniej. Szczególnie w obszarze obciążeń celnych. Rzeczpospolita miała bardzo słaby aparat władzy wykonawczej, która była warunkiem koniecznym prowadzenia skutecznej polityki merkantylistycznej.

Merkantyliści prowadząc wnikliwą obserwację rynku, klasyfikując dostrzegane zjawiska przygotowali swoim następcom mocny fundament faktograficzny. Merkantylizm nie wytrzymał jednak próby czasu. Postulowana przez większość merkantylistów potrzeba ingerencji państwa przegrała z zasadą liberalizmu gospodarczego, będącego podstawą ekonomii klasycznej, której pionierem i głównym architektem był Adam Smith. Niemniej, nie można nie docenić ich wkładu w rozwój gospodarczy Europy.

Merkantyliści uważali, że:

  • źródłem bogactwa państwa jest rozwinięty eksport przewyższający import,
  • kraje europejskie bezpośrednio ze sobą konkurują,
  • kraj, który ma najwięcej bogactwa wygrywa tę konkurencję,
  • kruszec złoty i srebrny jest synonimem bogactwa.

Głównym wnioskiem płynącym z tych reguł – reguł, które przez całe stulecia określały stosunki międzynarodowe – było to, że kluczowym elementem w powiększeniu przez dany kraj swoich zasobów metali szlachetnych jest korzystny bilans handlowy. Każdy kraj musiał eksportować więcej dóbr i usług niż importuje, oczywiście o ile nie był w stanie zwyczajnie wytwarzać dużych ilości własnych metali szlachetnych. Przykładowo, Anglia założyła kolonie na półkuli zachodniej po części aby posiadać własne źródło drewna i nie musieć kupować go w obszarze bałtyckim. Było to ważne dla przemysłu stoczniowego, a więc w tworzeniu potęgi morskiej. Merkantylizm był siłą napędową kolonializmu, w myśl zasady, że wielkie imperium to klucz do bogactwa.

Podstawowym dogmatem merkantylizmu było twierdzenie, że eksportowanie materiałów surowych lub niewykończonych jest szkodliwe dla kraju (narodu), ponieważ więcej bogactwa można by uzyskać z ich przemysłowego przetwarzania w kraju. Dlatego np. Anglia zabroniła eksportu niewykończonego materiału (do szycia) do Holandii.

Jako zła postrzegana była również zależność od handlu zagranicznego. Aby sobie z nią poradzić, Anglia wprowadziła Akty Nawigacyjne, które zabraniały wstępu do angielskich portów każdemu statkowi, który nie był angielski ani nie przewoził dóbr wyprodukowanych w kraju swego pochodzenia. Rezultatem tego było ograniczenie możliwości prowadzenia handlu przez kolonie brytyjskie z krajami innymi niż Anglia.

Europejski merkantylizm siedemnastego i osiemnastego wieku był również odpowiedzialny za wzrost konfliktów międzynarodowych w tamtym okresie. Uważano, że skoro poziom handlu światowego jest stały, to jedyną metodą zwiększenia handlu jednego kraju jest odebranie go innemu krajowi. Z teoriami merkantylistów można bezpośrednio łączyć niektóre wojny, jak np. angielsko-holenderskie czy francusko-holenderskie.

Jednym z najważniejszych zarzutów podnoszonych przeciw Wielkiej Brytanii pod koniec XVIII wieku przez rewolucjonistów amerykańskich było stosowanie ceł przez ten kraj. Teoria merkantylistyczna zakłada, że jeśli ktoś pragnie, aby jego imperium miało tak wiele złota jak tylko możliwe, to jego kolonie nie powinny płacić złotem za sprowadzane z zagranicy dobra. Restrykcje handlowe ograniczały więc handel z innymi potęgami, zmuszając kolonistów do nabywania wykończonych dóbr wyłącznie od rządzącego imperium i płacenia za nie cen na poziomie o wiele wyższym niż efektywny wg Adama Smitha.

Obecność małej, posiadanej przez Holandię i od czasów Hugona Grocjusza (który żył w latach 1583-1645) wspierającej ideę wolnego handlu karaibskiej wyspy St Eustace odegrała ogromną rolę w późniejszej rewolucji. Wyspa ta była otwarta dla wszystkich i nie nakładała w ogóle żadnych ceł. Jej gubernator zdecydował się powitać statek SS Andrea Doriao, który pływał pod banderą Kongresu Kontynentalnego.

Zmiana paradygmatu

Rozpad merkantylizmu i powstanie nowej formy organizacji gospodarki

Powoli rola merkantylizmu zaczęła słabnąć i stopniowo wygasać. Najszybciej zrezygnowano z tej formy organizacyjnej w XVII wieku w Anglii, gdzie skrzętne gromadzenie kapitału przez państwo zastąpiono kapitalistycznym działaniem, który jak się okazało, przynosił większe korzyści gospodarcze.

Merkantylistyczne teorie, jakie do tej pory były głoszone nie przynosiły już takiego odzewu jak wcześniej. Znacznie rozbudowane zakłady produkcyjne domagały się zniesienia wprowadzonych limitów reglamentacyjnych przez państwo na ilość produkowanych towarów i świadczonych usług. Strasznie uciążliwym i budzącym coraz większą irytacje wśród przedsiębiorców, była szeroka ingerencja państwa w sprawy poszczególnych zakładów oraz udział w efektach wypracowanych przez daną firmę, w zamian za protekcjonizm państwowy. Domagano się z coraz większym naciskiem, wolnego handlu oraz produkcji. W tym okresie również zmienia się pogląd na temat źródeł bogactwa. Do tej pory uważano, że im więcej dany kraj posiadał drogocennych kruszców, tym był bardziej zamożny, lecz ten mit został rozwiany, kiedy zrozumiano, że to produkcja daje tego typu efekty. Słuszność takich form organizacji gospodarki, potwierdzali angielscy ekonomiści, którzy uważali że wolność handlowa i produkcyjna, opierająca się na zniesieniu wszelkich barier celnych jest konieczna do osiągnięcia coraz lepszych wyników finansowych. Nie obawiano się nawet zagrożenia ze strony innych państw, ponieważ do Anglii sprzedawano tylko surowce, lub półfabrykaty, natomiast finalizacja produkcji dokonywana była w angielskich fabrykach. Końcowym efektem tego typu działań były produkty gotowe eksportowane do innych państw.

Wiliam Petty, jeden z czołowych przedstawicieli angielskiej myśli ekonomicznej, przeszedł do historii wydając w 1683 roku dzieło pt. "Coś nie coś o monecie", w którym zawarł jako pierwszy teorię, że bogactwo danego państwa powstaje w produkcji, zaliczając się tym samym do nowego prądu zwolenników ekonomii klasycznej. Prowadził on także badania, na szukaniem zależności zachodzących pomiędzy zjawiskami zachodzącymi w gospodarce.

W epoce starożytnej, lub w wiekach średnich gdzie dominował merkantylizm uważano, że jedno państwo bogaci się, kosztem drugiego państwa, czyli że kapitał jest w pewien sposób "przelewany" z jednego kraju do drugiego, a jedynym wyjściem z tej sytuacji jest całkowite wyłączenie z obiegu międzynarodowego posiadanego kapitału. Petty rozwiał tego typu wcześniejsze założenia, pokazując całkowicie inny sposób pozyskiwania oraz inwestowania kapitału przez państwo. Uważał on, że zyski jakie dany kraj osiąga, wynikają przede wszystkim z produkcji, i w żaden sposób nie powodują straty w budżecie innego kraju. Wielkość zysku uzależniona jest od innowacyjności metod produkcyjnych, czy też od posiadanych ziem, oraz charakterystycznego klimatu, który umożliwia uprawę roślin w tym, a nie innych państwach. Tego typu rozwiązania decydują o zamożności danego kraju i tym samy wpływają na zwiększenie efektywności produkcyjnej oraz kreatywności władz państwowych.

Stopniowo, kres dominacji merkantylizmu położyła opisana przez Adama Smitha niewidzialna ręka rynku oraz szkoła klasyczna ekonomii.

Liberalizm i merkantylizm u podstaw są skrajnie różne w kluczowej sprawie: podczas gdy merkantylizm zakładał, że wszyscy ludzie na świecie muszą konkurować o ograniczone bogactwo świata, Adam Smith uważał, że w bogactwie i handlu niekoniecznie musi być zwycięzca i przegrany (czyli, że są one, zgodnie z teorią gier, grą o sumie niezerowej) – co w pierwszym rzędzie oznacza, że ponieważ potrzeby są różne, więc obie uczestniczące w transakcji strony mogą realnie zyskać, ponieważ wymienione w jej efekcie przedmioty przedstawiają dla swoich nowych właścicieli wyższą wartość. Bulionizm dyktował, że gdy jedna strona zarabia, to druga musi stracić (co jest zgodne z założeniem gry o sumie zerowej); podczas gdy Smith uważał, że złoto to tylko żółta skała, której wartość wynika z rzadkości. Obecnie, większość ekonomistów zgadza się ze Smithem.

Dziedzictwo merkantylizmu

Elementy teorii merkantylistycznej pozostawały przez lata w dyskursie ekonomicznym. Do dziś nikt nie może zaprzeczyć, że na świecie istnieje ograniczona ilość złota, czy też – co jest obecnie istotniejsze – ograniczona ilość ropy. Przykładowo, główną motywacją japońskiego ekspansjonizmu z czasów II wojny światowej była potrzeba uzyskania kontroli nad zasobami naturalnymi, takimi jak minerały, drewno i kauczuk, których brak był dotkliwie odczuwany na Wyspach Japońskich.

Zimnowojenny populizm Ameryki Łacińskiej oraz programy ekonomiczne zastępowania importu (ang. import substitution), wraz z minionymi i obecnymi teoriami marksistowskimi opierają się na przekonaniu, że kolonialne struktury gospodarcze funkcjonują nadal, gdzie eksporterzy surowców spierają się z tymi, którzy są eksporterami dóbr przetworzonych (przykładowo, produkt wytworzony przez korporację McDonald's, w pewnym sensie jest dobrem przetworzonym).

Ekonomista John Maynard Keynes również widział w merkantylizmie wiele dobrego. Podczas gdy Adam Smith odrzucał pogląd, że kruszec to coś więcej niż zwykły towar, Keynes uważał napływ złota i srebra za korzystny. Twierdził on, iż większe rezerwy złota będą prowadzić do zwiększonych pożyczek i niższych stóp procentowych, co w sumie będzie stymulować wzrost oraz wspomagać rządowe pożyczki. Keynes przyjął również zasadniczy pogląd merkantylizmu twierdzący, że interwencje rządu (interwencjonizm państwowy) w gospodarce są koniecznością. Niektóre partie polityczne przyjęły teorie Keynesa, które weszły w życie w ramach wprowadzonego w USA przez prezydenta Franklina Delano Roosevelta programu Nowego Ładu (ang. New Deal), w III Rzeszy za Hitlera, a w Wielkiej Brytanii – przez rząd (BPT) laburzystów po II wojnie światowej.

Teoria merkantylistyczna ma również wpływ na koncepcję, że nadwyżka handlowa jest automatycznie dobra, podczas gdy deficyt handlowy – automatycznie zły. Niektórzy ekonomiści twierdzą, iż japońska polityka handlowa w latach 70. i 80. była w dużej mierze oparta na koncepcjach merkantylistycznych, i że jest ona jedną z przyczyn stagnacji gospodarczej Japonii w latach 90.

ZOBACZ PODOBNE ARTYKUŁY:


Pokaż innym ten wpis:

pobierz jako PDF

Komentuj z Facebookiem


Rozmiar tekstu: A A A
Wyślij emaila
Sekret
kapitalizm
Hipnotyczny marketing
Asertywność NLP Cele Sukces


Dziennik Internautów (DI) - internet w życiu i biznesie
Wprost
Wprost i Kultura
Ludzie
Blogbox
Webhosting.pl. Portal technologii internetowych
Pitbul
ototrend
Portal Zwierciadło - weź oddech | Portal Zwierciadlo
Polska Agencja Prasowa
Webinside.pl: tworzenie stron WWW, kurs HTML, PHP, Flash
Gover
InfoTuba