Rozwój osobisty? A po co?

Rozwój osobisty? A po co?

Początkowe pytanie zasadnicze – „czy warto w ogóle się zainteresować rozwojem samego siebie” zmigrowało w pytanie...

Mateusz Machaj: Czy kapitalizm jest odpowiedzialny za kryzys?

Czy kapitalizm jest odpowiedzialny za kryzys?

O kłopotach amerykańskiej gospodarki rozpisują się nie tylko ekonomiści i analitycy finansowi.

Formuła Sukcesu - 3 proste kroki do każdego celu

Formuła Sukcesu - 3 proste kroki do każdego celu

Ilu ludzi, tyle definicji sukcesu. Dla każdego będzie oznaczać to całkiem coś innego.

10 umysłowych trików, które musisz znać

10 umysłowych trików, które musisz znać

Umysł zna wiele sztuczek, o których pewnie jeszcze nie słyszałeś. Będziesz zaskoczony jak łatwo i przyjemnie (...) Więcej »

Nowe artykuły w serwisie poświęcone rozwojowi osobistemu i ekonomii

Jak kształtuje się sposób myślenia?

Jak kształtuje się sposób myślenia?

Wszyscy ludzie są różni i każdy z nas jest – chciałoby się rzec – genetycznym unikatem. Charakteryzuje Cię pewna grupa cech, których nikt inny nigdy wcześniej (...) Więcej »

Jak odnaleźć swoją pasję

Jak odnaleźć swoją pasję

Często z prośbą o pomoc piszą do mnie osoby, które chciałyby robić w życiu coś, co zawsze ich będzie pasjonować. Chciałyby pracować wiedząc, że to jest (...) Więcej »

Sekret, czyli Prawo Przyciągania

Sekret, czyli Prawo Przyciągania

Od jakiegoś czasu sporo hałasu w mediach robi film „The Secret". DVD i książki związane z ‘The Secret' są na liście bestsellerów amazon.com. W naszym rodzimym (...) Więcej »

Polityka personalna i strategiczne zarządzanie potencjałem społecznym

Polityka personalna i strategiczne ...

Funkcja personalna, podobnie jak marketingowa, finansowa, produkcyjna itd., jest jedną z funkcji przedsiębiorstwa. Zajmuje się (...) Więcej »

Jesteś tutaj: Start » Teoria organizacji i zarządzania - Artykuły » Kierunki w teorii organizacji i zarządzania

Kierunki w teorii organizacji i zarządzania

Drukuj | 26 luty 2011 | Tekst jest fragmentem książki autorstwa Ricky W. Griffin Podstawy Zarządzania Organizacjami, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, książki pod redakcją Jerzego Kurnala Twórcy naukowych podstaw organizacji, Wybór pism, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1972 oraz książki autorstwa Witold Kieżun Sprawne Zarządzanie Organizacją, Szkoła Główna Handlowa. Warszawa 1997

Pionierzy nauki organizacji i zarządzania

Ślady zarządzania sięgają tysięcy lat wstecz. Już Egipcjanie stosowali przy budowie piramid planowanie, organizowanie i kontrolowanie. Aleksander Wielki wykorzystywał sztabową organizację w koordynacji działań kampanii wojennych. Cesarstwo Rzymskie posiadało strukturę organizacyjną ułatwiającą komunikowanie się i kontrolę. Na temat praktyk zarządzania wypowiadał się Sokrates w 400 roku p.n.e.; Platon w 350 roku p.n.e. opisał specjalizacje pracy; Alfarabi w 900 roku n.e. wyliczył kilka cech przywództwa.

Pomimo tak długiej historii, przez wiele lat sprawom zarządzania nie poświęcano większej uwagi. Poważniejsze badania nad zarządzaniem zaczęły rozwijać się dopiero w XVIII i XIX wieku. Przyczynił się do tego rozwój nauki i techniki, który pociągnął za sobą powstawanie dużych organizmów gospodarczych, w których tradycyjne metody organizacji pracy wykształcone w zakładach rzemieślniczych i manufakturach stawały się nieprzydatne i mało efektywne. Konieczne stało się obmyślanie nowych metod organizowania pracy i produkcji przemysłowej oraz kierowania fabryką. Za prekursorów nauki zarządzania uznawani są: Robert Oven (1771-1858) i Charles Babbage (1792-1871).

Robert Oven. Brytyjski przemysłowiec i reformator. Propagator ruchu spółdzielczości produkcyjnej i spożywców. Wychodził z założenia, że większa troska o pracownika zaowocuje zwiększoną wydajnością. Wprowadził lepsze warunki pracy, wyższy minimalny wiek dla zatrudnianych dzieci (12-13 lat), posiłki pracownicze i krótszy czas pracy (10,5 godz.). Powszechnie stosował zasadę „ludzkiego traktowania pracowników”. Za najlepszą inwestycję uważał inwestycję w ludzi. Opracował obiektywny system oceny pracy robotników, który miał istotny wpływ za ich wydajność pracy.

Charles Babbage. urodził się w 1792 r. w Wielkiej Brytanii. Po ukończeniu Uniwersytetu w Cambridge pracował na tej uczelni jako profesor matematyki. Jego nazwisko jest związane głównie z dwoma osiągnięciami. Po pierwsze, dążąc do przyspieszenia obliczeń matematycznych Babbage wynalazł maszynę liczącą, którą można uważać za prototyp dzisiejszego komputera. Po drugie, prowadząc badania w ówczesnych zakładach przemysłowych, zwrócił uwagę na dysproporcje miedzy technologią produkcji, rewolucjonizowaną przez zastosowanie maszyn, a tradycyjną ciągle organizacją pracy ludzkiej w procesie wytwórczym. Niestrudzenie poszukiwał prawidłowości cechujących racjonalną działalność produkcyjną. Już w początkowym okresie ery industrializacji wskazał na konieczność wprowadzenia nowej organizacji procesu produkcyjnego, opartej na zasadzie przemyślanego podziału pracy. Stwierdził, że dopiero przyjęcie tej zasady zapewnia racjonalność zastosowania maszyn w przemyśle i pozwala wyraźnie wyodrębnić fabryki od manufaktur lub nawet starszych jeszcze form organizacyjnych produkcji. W 1832 r. Babbage opublikował pracę On the economy of Machinery and Manufactures, w której – obok interesujących rozważań na temat rozwoju form produkcji – można znaleźć również pierwsze zasady nowej organizacji i zarządzania przedsiębiorstwem wytwórczym. Babbage pisał o swej pracy: „...próbowałem przedstawić czytelnikowi te zasady, które wydały mi się najważniejsze..., ponieważ umożliwiają uporządkowanie i poklasyfikowanie faktów związanych z zastosowaniem maszyn”.

Kierunki w nauce zarządzania

Na przełomie XIX i XX wieku pojawiają się pierwsze koncepcje teoretyczne na temat organizacji i zarządzania. Koncepcje te starano się uporządkować i podzielić na odpowiednie kierunki, szkoły czy nurty wg różnych kryteriów. Z pośród wszystkich szkół i koncepcji można wyróżnić kilka zasadniczych i historycznie ukształtowanych kierunków i nurtów w nauce organizacji i zarządzania. Są to:

  1. Kierunek „naukowej organizacji pracy” (Scientific Management), określany jako szkołą klasyczna (szersze ujęcie) lub nurt inżynierski (Industrial Engineering), a w jego ramach:
    • fordyzm, jako pokrewny, lecz odrębny system organizacji produkcji
    • szkoła neoklasyczna
  2. Kierunek administracyjny, określany jako nurt administracyjno – biurokratyczny
  3. Kierunek socjologiczno – psychologiczny, a w jego ramach:
    • szkoła stosunków międzyludzkich, tzw. Human Relations
    • szkoła behawioralna
  4. Szkoła procesu zarządzania: badań operacyjnych i teorii decyzji
  5. Podejście systemowe
  6. Podejście sytuacyjne
  7. Podejście Społeczno-Polityczne
  8. Podejście Ekonomiczne, a w jego ramach:
    • Klasyczna Teoria Ekonomiczna
    • Analityczne Podejście Ekonomiczne
    • Instytucjonalne Podejście Ekonomiczne
    • Idealny Model Organizacji Przemysłowej
  9. Szkoła Podejścia Systemowo-Informatycznego

1. Kierunek „naukowej organizacji pracy”

Naukowe zarządzanie – podejście do zarządzania zajmujące się poprawą wyników osiąganych przez poszczególnych pracowników. Rozwój kierunku Scientific Management dokonał się na przełomie XIX i XX wieku. Nurt ten zapoczątkował tworzenie podstaw nauki o organizacji i zarządzaniu. Stało się to za sprawą wybitnych praktyków organizacji i twórców koncepcji teoretycznych, takich jak: F.W. Taylor (1856-1915), H.Emerson (1852-1931), H. Gant (1861-1919), małżeństwo Frank B. Gilberth (1868-1924) i Lilian Giberth (1878-1972), H. Le Chatelier (180-1936), H. Ford (1863-1947), K. Adamiecki (1866-1933).

Najbardziej znanym twórcą podstaw nauki o organizacji jest Frederic Winslow Taylor. Urodził się w 1856 r. w Stanach Zjednoczonych w Filadelfii. Rozpoczął studia prawnicze w Harvard University, jednak choroba oczu zmusiła go do ich przerwania i podjęcia pracy w charakterze ślusarza w zakładach przemysłowych Midvale Steel Company. Tutaj po raz pierwszy zetknął się z wadami organizacji produkcji. Jako majster poznał z własnego doświadczenia barki i słabości systemu zarządzania, który nie odpowiadał już wymaganiom pogłębiającego się podziału pracy i coraz dalej postępującej mechanizacji procesu produkcyjnego. W 1884 r., po uzyskaniu tytułu inżyniera, został dyrektorem technicznym w zakładach Midvale Steel Company. W 1890 r. został generalnym dyrektorem wielkiego przedsiębiorstwa Manufacturing Investment Company, prowadzącego duże fabryki papieru w stanach Maine i Wisconsin, ale już w trzy lata później założył własne biuro doradztwa organizacyjnego w Filadelfii. W ciągu najbliższych lat poświęcił się realizowaniu swych pomysłów racjonalizacyjnych w różnych przedsiębiorstwach. W 1901 r. wycofał się z czynnego życia zawodowego i poświęcił się wyłącznie upowszechnianiu opracowanych przez siebie naukowych podstaw zarządzania przedsiębiorstwem. Osobiste doświadczenie, zdobyte w ciągu kilkunastu lat pracy w przemyśle, pozwoliło Taylorowi nie tylko na dokonanie wielu istotnych usprawnień technicznych, ale także na stworzenie nowego systemu pracy w zakładzie produkcyjnym. System ten był oparty na dokładnej analizie przebiegu pracy, eliminacji zbędnych czynności, ustaleniu norm pracy na podstawie badań chronometrażowych i wprowadzeniu akordu progresywnego. Największym osiągnięciem Taylora było to, że po raz pierwszy zastosował metody badawcze zaczerpnięte z nauk ścisłych do rozwiązywania problemów organizacyjnych w pracy produkcyjnej i że wyniki badań ustalone przy użyciu tych metod przekształcił w uporządkowany logicznie zespół zasad. W 1903 roku opublikował pierwszą na świecie pracę z zakresu nauki organizacji pt. „Zarządzanie zakładem wytwórczym”, a w roku 1911 „Zasady naukowego zarządzania”. W pracach swych rozwinął doświadczenia badawcze dotyczące głównie:

  • metod analizy pracy, czasu pracy, pracy akordowej i wydajności pracy robotników
  • analizy stosunków pomiędzy robotnikami a kadrą kierowniczą
  • funkcjonalnego systemu zarządzania

Opisując przebieg eksperymentów badawczych, dotyczących wydajności indywidualnej pracy robotnika przy pracach przeładunkowych, dokonywanych za pomocą łopat, dowiódł, że stosując metody doboru człowieka do pracy wg cech fizycznych i doboru narzędzia pracy (łopaty) oraz racjonalnych przerw fizjologicznych, robotnik jest w stanie pracować znacznie wydajniej niż dotychczas. Udowodnił również, że jest to korzystne i dla robotnika i dla zakładu.

Doświadczenia Taylora polegały na badaniu procesu ładowania sypkich materiałów do wagonów. Zauważył, że posługując się typowymi i jednakowymi łopatami, robotnicy jednorazowo ładowali od 2 kg (koks) do 17 kg (rudy żelaza), w zależności od ciężaru właściwego przerzucanego materiału. Starał się ustalić taki ciężar jednej porcji materiału, aby uzyskać optymalną wydajność pracy. Po długotrwałych eksperymentach z łopatami o różnej pojemności (17,15,13,12,10,9 kg) dowiódł, że robotnicy uzyskiwali najwyższą wydajność pracy posługując się łopatą o pojemności 10 kg. Na tej podstawie zdecydował się wprowadzić 15 typów łopat pozwalających na nabieranie każdorazowo 10 kg (w zależności od przesypywanego materiału).

Porównanie pracy robotnika pracującego wg tradycyjnego systemu z pracą robotnika pracującego nową metodą, wskazywały na wyraźny wzrost wydajności pracy. Robotnik, który nie wykonywał normy wydajności (48 ton), tracił zazwyczaj pracę na rzecz robotników efektywniejszych. Sprzeciw i lęk robotników miał złagodzić system zróżnicowanych stawek akordowych dla różnego rodzaju robót. Zwolnienia robotników zwiększały opór wobec idei Taylora. W 1912 roku po masowych protestach robotniczych, Taylor został zmuszony do złożenia wyjaśnień przed Kongresem USA, aby objaśnić istotę nowej metody i przeciwstawić się krytyce prowadzonej przez związki zawodowe, robotników i osoby publiczne.

System naukowego zarządzania wg Taylora miał prowadzić do zwiększania wydajności i efektywności siły roboczej i składał się z 4 kroków:

  1. Naukowe opracowanie każdego elementu pracy na danym stanowisku w miejsce praktykowanych metod typu „mniej więcej”
  2. Naukowy dobór pracowników i szkolenie ich oraz doskonalenie do wykonywania prac
  3. Nadzorowanie pracowników by mieć pewność, że będą stosować się do przypisanych im metod wykonywania pracy
  4. Współdziałanie kadry kierowniczej z robotnikami w wykonywaniu zadań celem likwidacji napięć i konfliktów

F. Taylor dostrzegał zagrożenia jakie niesie za sobą zmiana wywołana wprowadzeniem nowej metody pracy przez wymagania dotyczące wzrostu wydajności i intensywności pracy w wykonywaniu akordowych norm. Dlatego głosił idee solidaryzmu klasowego, co samo w sobie było naiwnością.

Równie ważnym elementem systemu Taylora była koncepcja funkcjonalnego systemu zarządzania traktowana jako przeciwieństwo tradycyjnego modelu kierowania przedsiębiorstwem przez menedżera – właściciela na zasadzie liniowo podporządkowanych mu pracowników. Wyróżnił w swym systemie ośmiu kierowników – mistrzów biura organizacji podzielonych na dwie grupy.

Taylorowska koncepcja naukowej organizacji zdobyła sobie poczesne miejsce w naukach o organizacji i zarządzaniu. Koncepcję tę rozwijali jego przyjaciele i kontynuatorzy (Gant, Emerson, Gilbertowie i inni), a także przedstawiciele rozwijającej się współcześnie szkoły neoklasycznej.

Duży rozgłos i uznanie jako współtwórca nauki organizacji zdobył Henry Laurence Gantt, współpracownik i asystent Taylora. Jego główną zasługą było opracowanie:

a) motywacyjnego systemu płac o charakterze czasowo – premiowym, zwanym także systemem bonusowym lub dniówką zadaniową,

b) koncepcji współdziałania robotników z kierownictwem w szkoleniu, ocenie i kształtowaniu klimatu współpracy w realizacji zadań,

c) wykresów Gantta służących planowaniu zadań i kontroli wykonawstwa produkcji.

W systemie czasowo – premiowym wykorzystał zalety dwóch klasycznych systemów płac: akordowego i czasowego. Miał on wyeliminować wady i słabości obu systemów i służyć wykorzystaniu tego, co w nich pozytywne. Premia za wykonanie zadania wahała się od 30 do 50% płacy podstawowej.

karta instrukcyjna

Rozgłos, jaki zyskał Gantt, zawdzięcza swoim wykresom, uznanym za najcenniejsze osiągnięcie praktyki i nauki organizacji i zarządzania owych czasów. Wykresy te obrazowały proces przebiegu i organizacji działań w formie planu o określonych sekwencjach czasowych. W sposób prosty i poglądowy objaśniały one kierownictwu przebieg realizacji całego przedsięwzięcia i poszczególnych zadań oraz ułatwiały ich koordynację i kontrolę. Wykresy te, są wykorzystywane po dzień dzisiejszy. Ważnym elementem systemu płacowego Gantta było opracowanie przez niego kart instrukcyjnych wystawianych dla każdego pracownika. Określały one wiele ważnych czynników ułatwiających działania i podnoszących wydajność pracy robotników.

Literatura:

  1. Ricky W. Griffin: Podstawy Zarządzania Organizacjami, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998
  2. Praca zbiorowa pod redakcją Jerzego Kurnala: Twórcy naukowych podstaw organizacji, Wybór pism, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1972
  3. Witold Kieżun: Sprawne Zarządzanie Organizacją, Szkoła Główna Handlowa. Warszawa 1997


Pokaż innym ten wpis:

pobierz jako PDF

Komentuj z Facebookiem


Rozmiar tekstu: A A A
Wyślij emaila
Sekret
kapitalizm
Hipnotyczny marketing
Asertywność NLP Cele Sukces


Dziennik Internautów (DI) - internet w życiu i biznesie
Wprost
Wprost i Kultura
Ludzie
Blogbox
Webhosting.pl. Portal technologii internetowych
Pitbul
ototrend
Portal Zwierciadło - weź oddech | Portal Zwierciadlo
Polska Agencja Prasowa
Webinside.pl: tworzenie stron WWW, kurs HTML, PHP, Flash
Gover
InfoTuba