Ludwig von Mises: Kapitalizm

18 luty 2011 | Tekst pochodzi z mises.pl Fragment rozdziału XV, podrozdziału 3 Ludzkiego działania, Tłumaczenie: Witold Falkowski

Do tej pory wszystkie cywilizacje były oparte na prywatnej własności środków produkcji. W przeszłości cywilizacja i prywatna własność były ze sobą związane. Ci, którzy uważają, że ekonomia jest nauką doświadczalną, i mimo to postulują publiczny nadzór środków produkcji, przeczą sami sobie. Gdyby doświadczenie historyczne mogło nas czegoś nauczyć, to tego, że własność prywatna jest nierozerwalnie związana z cywilizacją. Nie istnieją dane, które by wskazywały, że socjalizm może zapewnić tak samo wysoki poziom życia jak kapitalizm.

Ludwig von Mises: Dlaczego napisałem Ludzkie działanie?

18 luty 2011 | Tekst pochodzi z mises.pl Tytuł oryginału: The Why of Human Action, „Plain Talk”, wrzesień 1949, Tłumaczenie: Michał Wiśniewski

Ekonomiści nie mogą skryć się w wieży z kości słoniowej. Chcąc nie chcąc, wciąż znajdują się w wirze walki, w której ścierają się ze sobą narody, partie i grupy nacisku. Nic tak nie zaprząta dzisiaj naszej uwagi, jak spory między doktrynami ekonomicznymi. Sprawy gospodarcze absorbują pisarzy i artystów bardziej niż inne tematy. Filozofowie i teologowie częściej zajmują się ekonomią niż zagadnieniami, które były kiedyś uważane za właściwy przedmiot badań filozoficznych i teologicznych. Ludzkość podzielona jest na dwa obozy, których starcie może kiedyś doprowadzić do upadku cywilizacji. Podział ten wynika z całkowicie odmiennej interpretacji ekonomicznej dotyczącej ludzkiego życia i działania.

Ludwig von Mises: Dlaczego napisałem Ludzkie działanie? (II)

18 luty 2011 | Tekst pochodzi z mises.pl Tytuł oryginału: The Why of Human Action, „Plain Talk”, wrzesień 1949, Tłumaczenie: Michał Wiśniewski

Wielu polityków i autorów uważa, że można uniknąć konieczności wyboru pomiędzy leseferystycznym kapitalizmem a socjalizmem (czy komunizmem, gospodarką planową). Postulują trzecie rozwiązanie, które, jak utrzymują, jest równie odległe od kapitalizmu jak od socjalizmu. W cesarskich Niemczech ten system nazywano Sozialpolitik a w Stanach Zjednoczonych jest on znany jako Nowy Ład. Ekonomiści wolą używać francuskiego terminu „interwencjonizm”. Idea tego ustroju sprowadza się do tego, by nie eliminować całkowicie prywatnej własności czynników produkcji, lecz nadać rządowi uprawnienia do „poprawiania” i „korygowania” rynku przez ingerowanie w działalność kapitalistów i przedsiębiorców – przez nakazy i zakazy, podatki i dotacje.

Adam Heydel: Ludwik Mises o liberalizmie

18 luty 2011 | Tekst pochodzi z mises.pl autor Adam Heydel, Transkrypcja do postaci elektronicznej: Tomasz Domoradzki

Profesor Dr Leopold Caro w artykule Obrońcy liberalizmu,[2] rozpatrując negatywny stosunek Misesa do Chrześcijaństwa, mówi: „Przytoczenie … tych opinij Misesa było potrzebnem ze względu na reklamę, jaką mu czynią w Polsce niektórzy ekonomiści”. Poczuwam się do współodpowiedzialności za tę „reklamę”, cytowałem bowiem Misesa w paru moich artykułach. Chcę wyjaśnić, dlaczego uważałem za właściwe na Misesa się powoływać. Nie podejmuję oczywiście dyskusji na temat chrześcijańskości Misesa, bo z jednej strony nie czuję się do tej dyskusji powołanym, z drugiej zaś uważam, że można być dobrym ekonomistą a złym chrześcijaninem. Dzieło Misesa p.t. Liberalismus oparte jest na szerokiej podstawie socjologicznej. Pomijam tę cześć jego książki. Chodzi o to, czy Mises jest dobrym ekonomistą i czy wpływ jego myśli w Polsce może być korzystny. Stwierdzam odrazu, że taki jest mój pogląd i uzasadniam go jak następuje:

Adam Heydel: Ludwik Mises o liberalizmie (cz. 2)

18 luty 2011 | Tekst pochodzi z mises.pl autor Adam Heydel, Transkrypcja do postaci elektronicznej: Tomasz Domoradzki

Rozpatrzmy ten zasadniczy zręb myśli Misesa. Opiera się on na trzech tezach:

1. Zniesienie prawa własności środków produkcji jest nie do przeprowadzenia, uniemożliwia bowiem – na skutek usunięcia pieniądza – racjonalny rachunek gospodarczy. Ta teza rozwinięta i uzasadniona szeroko w Gemeinwirtschaft jest najmocniejszą pozycją systemu Misesa. Wynika z niej z koniecznością potępienie socjalizmu integralnego (kollektywizmu). Nie sądzę, by ją można było obalić.
2. Każde ograniczenie prawa własności w jednym punkcie (jeżeli się jednak w zasadzie pozostawia) pozwala jednostce znaleźć furtkę, którą to ograniczenie potrafi obejść. Na cenę maksymalną odpowiada zaprzestaniem produkcji, na płacę minimalną zmniejszeniem ilości robotników i t. p. Takie ograniczenia wprowadzają Interwencjonizm, Syndykalizm, Socjalizm agrarny.
3. Każde podobne obejście ograniczeń prowadzi do strat gospodarczych dla wszystkich, a więc także dla tych, których przepisy ograniczające chciały wziąść w obronę.

Friedrich August von Hayek - współczesny ekonomista austriacki

18 luty 2011 | Tekst pochodzi z mises.pl autor Peter Klein, Tłumaczenie: Jan Lewiński

„żądanie równości materialnej może być spełnione jedynie przez rząd obdarzony władzą totalitarną”

F. A. Hayek jest bez wątpienia najbardziej znaczącym współczesnym ekonomistą austriackim. Uczeń Friedricha von Wiesera, protegowany i kolega Ludwiga von Misesa i najbardziej reprezentatywny z wyróżniającej się generacji teoretyków Szkoły Austriackiej. W anglojęzycznym świecie odnosił największe sukcesy spośród wszystkich propagatorów idei austriackich. „Kiedy ostateczna historia analizy ekonomicznej podczas lat 30-tych XX wieku zostanie napisana”, powiedział John Hicks w 1967, „głównym bohaterem dramatu (a był to całkiem niezły dramat) będzie profesor Hayek. (…) Prawie zapomniano już, że był czas, gdy nowe teorie Hayeka były głównym rywalem nowych teorii Keynesa” (Hicks, 1967, s. 203).

Friedrich August von Hayek - współczesny ekonomista austriacki (II)

18 luty 2011 | Tekst pochodzi z mises.pl autor Peter Klein, Tłumaczenie: Jan Lewiński

Spuścizna ekonomiczna Hayeka jest złożona. Wśród mainstremowych ekonomistów jest znany przede wszystkim ze swojego popularnego The Road to Serfdom (Droga do niewolnictwa) (1944) i za pracę z lat 30-tych i 40-tych poprzedniego wieku nad problemem wiedzy (Hayek, 1937, 1945). Specjaliści od cykli koniunkturalnych darzą jego osiągnięcia w dziedzinie fluktuacji industrialnych uznaniem, a współcześni teoretycy informacji często przyznają rację jego pracom nad cenami i sygnałami, chociaż zwykle jego wnioski są punktem sporu[11]. Praca Hayeka znalazła swoje miejsce również w filozofii politycznej (Hayek, 1960), teorii prawa (Hayek 1973-79) i psychologii (Hayek, 1952). Wewnątrz Szkoły Austriackiej wpływ Hayeka, mimo swej niewątpliwej doniosłości, stał się celem pewnych kontrowersji. Jego nacisk na spontaniczny porządek i jego prace dotyczące kompleksowości systemów odcisnęły się szeroko wśród wielu przedstawicieli Szkoły Austriackiej.

Friedrich August von Hayek - współczesny ekonomista austriacki (III)

18 luty 2011 | Tekst pochodzi z mises.pl autor Peter Klein, Tłumaczenie: Jan Lewiński

Jest jasne, że myśl austriacka zawdzięcza swą odnowę w dużym stopniu Hayekowi. Lecz czy prace Hayeka to w rzeczywistości naprawdę „ekonomia austriacka” – część oddzielnej, rozpoznawalnej tradycji – czy też może powinniśmy się odnosić do nich jako do oryginalnych i bardzo osobistych dzieł?[21] Niektórzy obserwatorzy piętnują jego późniejsze prace, szczególnie z okresu jego odwrotu od technicznej ekonomii, które ukazują wpływ jego przyjaciela, Sir Karla Poppera bardziej niż Carla Mengera, czy Misesa: jeden z krytyków mówi o „Hayeku I” i „Hayeku II”; inny pisze o „transformacji Hayeka”[22].