Filozofia strategicznego zarządzania
| 20 luty 2011 | Tekst jest fragmentem książki autorstwa Józef Penc Strategie Zarządzania. Tom 1. Perspektywiczne Myślenie. Systemowe Działanie. Teoria i Praktyka Zarządzania. Drogi do Sukcesu Firmy. (Agencja Wydawnicza "Placet", Warszawa 1994 )
Nowoczesne zarządzanie jest przede wszystkim oparte na obserwacji praktyki (ściślej zaś tych rozwiązań, które sprawdzają się), nie zaś na abstrakcyjnych formułach, cybernetycznych modelach i matematycznych wzorach, pretendujących do miana prawd uniwersalnych. Baczna obserwacja praktyki prowadzi bowiem do odkrycia bogactwa rozwiązań i bogactwa uwarunkowań. W zarządzaniu tym nie „struktura”, nie „jedynie słuszne zasady i reguły”, nie „najnowsze metody i instrumenty”, ale niepowtarzalne jednostki ludzkie i złożone z nich zespoły decydują o sukcesie organizacji”.
foto by: mdoors
Takie warunki spełnia zarządzanie strategiczne. Ma ono na celu eliminację niepewności, a następnie zaś podejmowanie strategicznych decyzji, zapewniających „przedsiębiorstwu jako całości elastyczność i dynamikę zmian w działaniu, odpowiednią do dynamiki zmian w otoczeniu”.
Koncepcja zarządzania strategicznego obejmuje:
- analizę pozycji wyjściowej firmy i perspektywy jej rozwoju
- identyfikację celów firmy oraz określenie, na ile obecne produkty i rynki pozwalają je osiągnąć;
- szczegółowe określenie (oszacowanie) możliwości (kompetencji) firmy, ustalenie jej słabych i mocnych stron oraz tzw. siły kreatywnej (strategicznych czynników sukcesu);
- budowę wariantów rozwoju firmy
- sformułowanie optymalnego wariantu strategii
- opracowanie planu strategicznego i planów szczegółowych przedsięwzięć;
- uaktywnienie systemów: zarządzania, planowania, kontroli, rachunkowości i informacji w celu aktywnego wspierania realizacji strategii;
- kształtowanie organizacji i kultury (strategicznej) firmy wspierającej realizację strategii;
- prowadzenie kontroli strategicznej na zasadzie controllingu.
Wielkość menedżera odnoszącego sukcesy polega dzisiaj na tym, że potrafi on określić w miarę precyzyjnie zamierzenia na przyszłość i dostrzec, jakie czynniki mają w danej sytuacji znaczenie rozstrzygające i co w swoim działaniu powinien uznać za priorytetowe.
Według opinii wielu specjalistów koncepcja zarządzania strategicznego powinna zawierać:
- misję przedsiębiorstwa
- wizję strategiczną
- cele i zadania
- strategię działania
Misja przedsiębiorstwa
Spośród tych elementów szczególnie ważna jest misja i strategia.
Misja określa zasady działalności gospodarczej. „Przedsiębiorstwo pozbawione misji nie ma duszy”. Misja powinna określać, dlaczego klienci powinni kupować towary i korzystać z usług w tej, a nie w innej firmie. Powinna też określać podstawowe powołanie przedsiębiorstwa i spełniać rolę motywującą oraz dynamizującą. Źle sformułowana misja może stanowić czynnik zniechęcający. Misja nie może być formułowana w kategoriach chęci przetrwania czy osiągania zysku, lecz służenia społeczeństwu, pomnażania korzyści, które uzyskuje klient, a także przedsiębiorstwo za pośrednictwem rynku.
Określając misję trzeba więc wyraźnie sprecyzować, czego się chce, i to nie w zależności od swoich pragnień, lecz od własnych możliwości oraz warunków otoczenia.
Strategia a wizja firmy
Strategia stanowi najważniejszy element procesu zarządzania – wynikową misji, wizji, celów i zadań. Jest ona zestawem konkretnych decyzji, koncepcją rozwiązywania określonych problemów i wyboru określonych działań mających zapewnić przedsiębiorstwu osiągniecie założonych celów i nie jest ona utożsamiana z wizją strategiczną.
Wizja strategiczna to spojrzenie w przyszłość, naturalnie w oparciu o logiczne analizy, stwierdzające, co jest możliwe, i własną wyobraźnię oceniającego tę przyszłość. Wizja jest więc nie tylko wynikiem wiedzy, praktyki, zdolności i racjonalnej wyobraźni, ale też i ambicji, chęci wykazania się inwencją, imponowania otoczeniu, a niekiedy także nieuzasadnionego hazardu menedżerskiego. Toteż wizja nie może i nie powinna się automatycznie przekształcać w strategię, lecz powinna być weryfikowana przez grono menedżerów i doradców, a także załogę, co stanowi np. fundament japońskiego stylu zarządzania.
Idzie o to, aby ludzie nie mający często kwalifikacji merytorycznych lub tzw. nawiedzeni nie znający nawet przedsiębiorstwa, rynków, zachowań konsumentów czy trendów rozwoju nie mogli narzucać swoich wizji (idee fixe) i forsować je jako jedynie słuszne, „zwycięskie” strategie. Każda strategia wymaga oczywiście wizji i tzw. refleksji strategicznej, stwarzającej możliwość porównania wyników uzyskanych przez różne zespoły analizujące tę samą sytuację przedsiębiorstwa, ale musi być oparta na możliwie wiarygodnych i rzetelnie udokumentowanych scenariuszach, naturalnie przy przedsiębiorczym i innowacyjnym podejściu do systemu celów i potencjalnych możliwości ich urzeczywistnienia.
Proces zarządzania strategicznego
Podstawą zarządzania strategicznego powinna być ambitna, ale realnie skonstruowana i możliwa do zrealizowania strategia. W teorii zarządzania formułuje się pewne modele zarządzania strategicznego... Obejmują one zazwyczaj pięć faz, którymi są:
- analiza pozycji wyjściowej (otoczenia przedsiębiorstwa) i perspektyw jej zmiany
- sformułowanie możliwych alternatyw strategicznych i wybór strategii najbardziej atrakcyjnej
- opracowanie planu strategicznego (i planów konkretnych przedsięwzięć
- kształtowanie organizacji z uwzględnieniem korzystnych dla strategii struktur
- realizacja strategii dzięki umiejętnemu rozbudzeniu motywacji pracowników
Zarządzanie strategiczne jest procesem wielowarstwowym, zmiennym, podlegającym dalszej ewolucji i doskonaleniu. Nie jest on procesem uporządkowanym dającym się łatwo programować. Jest to w każdym kraju proces nie uporządkowany, nieliniowy (lecz na pewno nie nielogiczny) i zbyt zmienny, żeby można było nim w sposób prosty sterować, posługując się gotowymi schematami. Obecnie zarządzanie strategiczne jest o wiele bogatsze niż w przeszłości, różni się ono od zarządzania lat siedemdziesiątych złożonością problemów, które rozwiązuje, i wielością instrumentów, którymi operuje. Wymaga więc innych kwalifikacji i doskonalszych koncepcji.
Zasady strategicznego zarządzania
Zarządzanie strategiczne, bez względu na zakres i jakość rozwiązywanych problemów, czy też „głębokość” spojrzenia kadry menedżerskiej w przyszłość, posiadającej różne kompetencje strategiczne, jeśli ma być skuteczne, musi opierać się na pewnych zasadach, które są ważne w osiąganiu sukcesu w konkurencyjnym otoczeniu.
W odniesieniu do naszych przedsiębiorstw, gdzie powszechny jest niedostatek myślenia strategicznego, zasady te można ograniczyć do kilku warunków.
Po pierwsze, przedsiębiorstwo musi posiadać dobrze zorganizowany system informacji, aby móc wybrać te czynniki, które wywierają największy wpływ na jego strategię. Jest to praca wymagająca dużego stopnia fachowości
Po drugie, przedsiębiorstwo musi w miarę precyzyjnie określić swoją przyszłą pozycję, a więc cele, które pragnie osiągnąć
Po trzecie, przedsiębiorstwo musi określić wewnętrzne warunki realizacji strategii, czyli zdolności do wprowadzenia zasadniczych zmian
Po czwarte, przedsiębiorstwa muszą dokonać wyboru najkorzystniejszego (optymalnego) wariantu strategii
Po piąte, przedsiębiorstwo musi opracować plan strategiczny
Po szóste, kierownictwo przedsiębiorstwa musi uzyskać poparcie załogi dla wprowadzanej strategii
Po siódme, kierownictwo przedsiębiorstwa powinno zapewnić bieżący nadzór i kontrolę postępu w realizacji strategii.
Controlling w zarządzaniu strategicznym
Bieżący nadzór nad właściwym wdrażaniem strategii zapewnia najlepiej controlling nazywany wręcz sterowaniem w kierunku sukcesu. Controllingu nie należy utożsamiać z kontrolą. Są to w praktyce zadania odrębne, samodzielne, wzajemnie od siebie niezależne narzędzia kierownictwa służące do sterowania i nadzorowania jego działalności. Controlling jest narzędziem harmonizacji poszczególnych sfer działania przedsiębiorstwa (komórek organizacyjnych), w skomplikowanych warunkach zdywersyfikowanej organizacji i jej otoczenia i zawiera komponenty decyzyjne trudne do delegowania, które spełniać może tylko kierownictwo. W świetle doświadczeń przedsiębiorstw zachodnich controlling obejmuje:
- planowanie
- sprawozdawczość i interpretację
- ocenę i doradztwo
- dbanie o realizację zadań
- badania społeczno-gospodarcze
Niektóre z wymienionych funkcji są spełniane w każdym przedsiębiorstwie, ale o controllingu można mówić dopiero wtedy, gdy funkcjonuje obejmujący całe przedsiębiorstwo skoordynowany system planowania , kontroli i dostarczania informacji, którego zadaniem jest wspomaganie kierownictwa przedsiębiorstwa w rozwijaniu nowych strategii i dokonywaniu ewentualnej korekty planów przedsiębiorstwa (korekty jego działalności).
Zarządzanie strategiczne - nowa technologia zarządzania
Zarządzanie strategiczne jest niewątpliwie bardzo trudną sztuką działania, bo coraz większa jest trudność dokładnego prognozowania przyszłości i coraz większa liczba czynników zmiennych, a także szybka dezaktualizacja nawet najlepszych planów.
W przeszłości zarządzanie na zasadzie pewności było skuteczne, gdyż gospodarka krajowa (i światowa) była bardziej stabilna, a zmiany powolniejsze i mniej kompleksowe. Mniej też było czynników zmiennych, cykle życia wyrobów były dłuższe, a cykle rozwojowe wyrobów krótsze. Obecnie zarządzanie musi uwzględniać niepewność, a praktycznie – wiele niepewności...
Przedsiębiorstwo więc nie może być niezmienne, gdyż zmienia się otaczający je świat.
Zarządzanie to (strategiczne) jest niewątpliwie zarządzaniem twórczym, wymagającym rzetelnej wiedzy, inwencji i pomysłowości, elastyczności i odwagi. Nasza kadra nie zna jeszcze dobrze filozofii i procedur tego zarządzania. Jest ono jeszcze u nas in statu nascendi. Jeśli nawet kierownictwa budują strategię, to formułują je powierzchownie, a przed wprowadzeniem analizują je pobieżnie. Tego zarządzania polski top management musi się po prostu uczyć, przyjmując za podstawę oczywisty aksjomat, że strategie nie są słuszne obiektywnie, ale muszą być dostosowane do potrzeb i możliwości danego przedsiębiorstwa i być przez nie akceptowane.
W prowadzeniu współczesnego przedsiębiorstwa nie ma już bowiem miejsca na improwizację. Nie będzie go tym bardziej w przyszłości... Naśladowanie osiągnięć innych firm, zamiast tworzenia własnych innowacji, nie zapewnia firmie sukcesu. Nowoczesne firmy pokonują swoich rywali innowacjami i dynamiką.
Komentuj z Facebookiem
