Eseje ekonomiczne Davida Hume’a (II)

Główne tezy

Of Money (PD, 1752)

Główne tezy

Bogactwo kraju stanowią praca i wytworzone przez nią dobra (towary), a nie ilość nagromadzonego złota i srebra. Ilość pieniędzy w obiegu powinna odpowiadać ilości towarów na rynku [7]. Wzrost ilości pieniądza [8] nie wpływa na wzrost bogactwa krajowego [9]. Wzrost ten lub spadek wpływa natomiast proporcjonalnie na wzrost lub spadek cen pracy i jej wytworów. Gospodarka na ogół traci, gdy ze wzrostem ilości pieniądza rosną ceny, gdyż wtedy wytwórczość krajowa nie jest w stanie konkurować z tańszą pracą zagraniczną i jej produktami. Z tego powodu należałoby unikać emisji banknotów (kredytów wekslowych), gdyż zwiększa to ilość pieniądza, co z kolei sprawia, że wytwórczość krajowa staje się mniej konkurencyjna.

Of Interest (PD, 1752)

Główne tezy

Niska stopa procentowa nie jest symptomem nadwyżki pieniądza, ale koniunktury handlowej. Wzrost ilości pieniądza w kraju – wbrew temu, co głoszą merkantyliści 
– nie spowoduje obniżki stopy procentowej, a tylko zwiększy cenę pracy i ceny towarów. Zmiana stopy procentowej zależy od trzech czynników: popytu na pożyczki; ilości pieniądza wydatkowanego na zaspokojenie potrzeb kredytobiorców; poziomu zysków czerpanych z działalności handlowej.

Of the Balance of Trade (PD, 1752)

Główne tezy

Żaden kraj nie może eksportować tylko za pieniądz kruszcowy. Nie należy obawiać się (wbrew doktrynie merkantylizmu) utraty zasobów złota spowodowanej zakupem towarów z importu. Bilans handlowy między krajami zmierza ostatecznie do stanu równowagi (podobnie jak wyrównują się poziomy cieczy w naczyniach połączonych). Jeśli jakiś kraj wydaje pieniądze na towary importowane, wtedy ceny w tym kraju będą spadać, co przyczyni się do poprawy konkurencyjności jego eksportu i pozyskania nowego pieniądza z zagranicy. Każdy kraj czerpie korzyści z surowców, klimatu i umiejętności swych mieszkańców, stąd wolna wymiana produktów (z pewnymi wyjątkami) jest wzajemnie korzystna.

Of the Jealousy of Trade ( Essays , Moral , Political and Literary , 1760)

Główne tezy

Niesłuszne są obawy merkantylistów, że dla bogactwa narodowego danego kraju niekorzystny jest rozwój gospodarczy i pomyślność jego sąsiadów. Przeciwnie, ubóstwo tych ostatnich sprawia, że nie mają oni pieniędzy, by nabywać towary eksportowane przez ten kraj, co prowadzi do spadku jego produkcji. Biedne kraje zubażają pozostałe, gdyż nie produkują wystarczająco tyle, by móc uczestniczyć w międzynarodowej wymianie.

Of Taxes (PD, 1752)

Główne tezy

Robotnicy mogą, do pewnego stopnia, pokrywać wzrost podatków raczej przez wzrost wydajności pracy niż przez zwiększanie im płac. Podobna sytuacja występuje w krajach, gdzie robotnicy pracują wydajniej, aby przezwyciężyć niekorzystne warunki naturalne, jak np. niesprzyjający klimat. Lepiej jest opodatkować towary luksusowe i przed-mioty zbytku, gdyż – w przeciwieństwie do tych pierwszej potrzeby – ich nabywanie nie jest, do pewnego stopnia, konieczne.

Of Public Credit (PD, 1752)

Główne tezy

Dług publiczny Wielkiej Brytanii grozi szeregiem nie-korzystnych konsekwencji i może prowadzić nawet do narodowego bankructwa. Najgorszym skutkiem może być to, że za jakiś czas interesy milionów wierzycieli zostaną poświęcone dla korzyści małej liczby dłużników. Ale jeśli nawet doszłoby do takiej klęski, ludzie wkrótce o niej zapomną i ponownie podejmą ryzykowne praktyki zakupu obligacji.

Poglądy wyrażone w esejach ekonomicznych Hume’a nie tworzą jakiegoś systemu ekonomicznego, ale zawierają kilka ważnych idei, z których część została później rozwinięta przez Adama Smitha, uważanego za ojca klasycznej ekonomii angielskiej.

Już w wydanej w 1759 roku Teorii uczuć moralnych 
Smith, wówczas profesor filozofii moralnej na Uniwersytecie w Glasgow, pisał 
o swym starszym koledze:

Przyczynę tego, dlaczego podoba nam się to, co pożyteczne, omówił ostatnio genialny i sympatyczny filozof, który łączy najdalej idącą głębokość myślenia z elegancją stylu i posiada za szczęśliwym zrządzeniem losu rzadki talent traktowania najbardziej zawiłych tematów nie tylko z największą jasnością, ale i żywością pióra [Smith 1989, 264].

Z kolei w słynnym dziele Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów (1776) Smith, nazywając Hume’a „najznakomitszym filozofem i historykiem naszego wieku” [10], przytacza obszerny cytat z The History of England, zaczynający się od słów:

Większość rzemiosł i zawodów w państwie [...] jest tego rodzaju, iż służąc ogólnym interesom społeczeństwa, są one jednocześnie pożyteczne i przyjemne dla pewnych jednostek; w tym przypadku władze cywilne powinny stale kierować się zasadą, iż rozwój rzemiosł winno się pozostawić jego własnemu biegowi, a rozpowszechnienie pozostawić tym jednostkom, które z nich czerpią korzyści. Można od tej zasady odstąpić, gdy się wprowadza jakieś nowe rzemiosło. Gdy rzemieślnicy stwierdzają, że zyski ich wzrastają, w miarę jak zdobywają przychylność klientów, to starają się zwiększyć jak najbardziej swą wprawę i pracowitość [industry] i, jeżeli naturalnego biegu rzeczy nie zakłóci jakaś nieoględna interwencja, ilość ich wyrobów będzie na pewno dostosowana zawsze do popytu [Smith 1954, II, 533].

Hume dodaje zarazem, że powyższa zasada nie obejmuje pewnych zawodów, które są ważne ze względu na funkcjonowanie państwa, a zwłaszcza takich jego struktur, jak finanse, flota i urzędy państwowe.

W innym miejscu tego dzieła Smith pisze, że Hume był pierwszym, który zwrócił uwagę na wpływ handlu i wytwórczości na przemiany cywilizacyjne.

[...] handel i przemysł wprowadził stopniowo do życia mieszkańców ład i należytą organizację, a zarazem wolność i bezpieczeństwo jednostek; żyli oni bowiem uprzednio w ciągłym niemal stanie wojny 
z sąsiadami i w niewolniczej zależności od swych zwierzchników. Choć na ten wpływ zwracano najmniejszą uwagę, to przecież jest on znacznie ważniejszy od wszelkich innych. O ile wiem, jedynym jak dotychczas pisarzem, który brał go pod uwagę, jest Hume [Smith 1954, I, 522].