Co stanowi najważniejszą kwestię historii myśli ekonomicznej

Zaliczana jest do indywidualnych dziedzin wiedzy, której nazwę datuje się na XVIII wiek. Jednym z podstawowych czynników, które wpłynęły na powstanie tego rodzaju nauk, to diametralnie szybki rozwój ekonomii politycznej już w okresie średniowiecza. Myśl ekonomiczna zajmowała się szerokim wachlarzem dziedzin zaliczanych do ekonomii np. ekonomiki branżowe, oraz pokrewne nauki, które nie należą do ekonomii, ale ich działanie jest silnie z nią związane np. ekonometria, planowanie. Do zainteresowań tego rodzaju "myśli", należy również szeroko pojęta publicystyka ekonomiczna, jak również działalność i rozwój partii politycznych oraz przyglądanie się formom działalności i sposobom organizowania życia politycznego danych ugrupowań, które poprzez realizację swoich programów wpływają na gospodarkę ekonomiczną państwa.

Myśl ekonomiczna spogląda na różnego rodzaju głoszone teorie oraz poglądy, które powstawały na przełomie danych epok, w kontekście bazy społeczno-gospodarczej działającej w tamtych latach. Łatwiej wtedy zrozumieć założenia oraz intencje danego ekonomisty, który formułował tak, a nie inaczej głoszone przez niego poglądy. Z tego względu należy na różnego rodzaju problemy patrzeć przez perspektywę ustroju oraz form społeczno-ekonomicznych jakie dominowały w danych latach. Różnie interpretowane zjawiska, które miały wtedy miejsce, przez odmienne grupy społeczne, mogą doprowadzić do błędnego spojrzenia na daną kwestię.

Wszyscy doskonale wiemy, że ze względu na stan posiadania oraz panujące wtedy uwarunkowania, dany problem w oczach zamożnych i biednych grup społecznych będzie odbierany w zupełnie inny sposób, czyli będzie nieobiektywny. Bardzo dobrym przykładem takiej sytuacji, może być pierwsza rewolucja przemysłowa, która charakteryzowała się przejściem z produkcji ręcznej do maszynowej. Właśnie podczas tych przekształceń zyskiwali i to w sposób znaczący, przedsiębiorcy gdyż produkcja stawała się bardziej wydajniejsza, natomiast tracili zwykli rzemieślnicy, ponieważ korzystali z przestarzałej technologii już nieużywanej i mało efektywnej. Podobną sytuację mieli robotnicy, którzy godząc się na pracę w nieludzkich warunkach dostawali za nią niskie wynagrodzenia, które starczało im zaledwie do przeżycia. Dodatkowymi przykładami mogą być rola przedsiębiorstw monopolistycznych w gospodarce oraz wysokość inflacji wpływająca na rozwój jednostek gospodarczych. Czyli reasumując, myśl ekonomiczna zajmuje się oceną działań ekonomistów oraz podejmowanych przez nich decyzji, nie sugerując się spojrzeniem klasowym, stawiając tylko i wyłącznie na aspekty stricte ekonomiczne.

W procesie badawczym posługuje się różnymi metodami m.in.

Analogią - czyli porównaniem danych założeń ze sobą i wyciągnięcie konstruktywnych wniosków, z tego typu działań

Indukcją - analizowanie poszczególnych założeń w sposób bardzo dogłębny, opierając się tylko i wyłącznie na zaistniałych faktach

Dedukcją - są to różnego rodzaju hipotetyczne rozważania na temat danych założeń ekonomicznych, wprowadza motywy abstrakcyjne w celu utworzenia z powiązań przyczynowo-skutkowych obrazu gospodarki, który panował w danym okresie.

Dlaczego warto zajmować się historią myśli ekonomicznej ?

Historia myśli ekonomicznej (wg prof. Stankiewicza) jest dyscypliną naukową w zbiorze nauk społecznych, która bada przeszłość myśli ekonomicznej, opisuje ją i poszukuje prawidłowości służących praktyce gospodarczej.

Ta definicja pozwala nam odkryć, że teoria ekonomii, jak każda inna nauka, ma swoją przeszłość, swoją historię. Samo istnienie historii różnych dyscyplin naukowych nie stanowi jeszcze żadnej podstawy do tego, aby studiować tą historię. Można być dobrym fizykiem, chemikiem, lekarzem mimo, że nie zna się historii dyscypliny, którą się uprawia. Od historii nie można jednak uciec studiując np. filozofię, bo jest ona sama w sobie historią rozwoju ludzkich myśli.

Historia myśli ekonomicznej nie jest niezbędna dla zrozumienia współczesnej teorii ekonomii. Można znać biegle współczesną teorię ekonomii i nic nie wiedzieć o jej historii. W niektórych przypadkach, aby dobrze zrozumieć teorię ekonomii trzeba znać tzw. losy myśli ekonomicznej.

Możemy postawić sobie pytanie: czego mogą nas nauczyć teorie autorów z przed 200 lat ? Czy współczesna ekonomia może całkowicie obyć się bez refleksji nad własną istotą, nad własnym rozwojem ?

Nie ma oczywiście na te pytania jednoznacznej odpowiedzi, bądź też dawane są sprzeczne odpowiedzi w zależności od poglądów danego ekonomisty, jego spojrzenia na ekonomię. Część z nich wyraża przekonanie, że obecne teorie lepiej wyjaśniają zjawiska gospodarcze, ekonomiczne niż te teorie z początków rozwoju. Ci ekonomiści uważają, że następuje stały wzrost, jeśli chodzi o wiedzę ekonomiczną, że nowe teorie są zawsze jakościowo lepsze od starych.

Można stąd wyciągnąć wniosek, że studia nad historią myśli ekonomicznej nie mają większego znaczenia, że wiedza poznawcza historii ekonomii jest niewielka. Nie możemy mieć jednak całkowitej pewności, że w zapomnianych, czy też starych teoriach nie tkwią wartościowe rozwiązania, koncepcje, hipotezy. W tym przypadku nauka historii ekonomii okazuje się mieć sens. Historia ekonomii może mieć wkład w formowanie się współczesnych teorii ekonomicznych. Także praca historyka myśli ekonomicznej może prowadzić do postępu we współczesnej wiedzy ekonomicznej. Nie polega ona na bezkrytycznym trzymaniu się pewnych koncepcji, lecz jest raczej umiejętnością wyciągania właściwych wniosków.

Dzięki historii myśli ekonomicznej możemy się dowiedzieć jacy byli naprawdę ci wielcy ekonomiści, wielkie umysły. Dzisiaj wiemy, że oni także popełniali błędy. Dzięki historii myśli ekonomicznej możemy to lepiej zrozumieć po to, aby unikać tych błędów popełnianych przez ekonomistów. Pozwala współczesnym ekonomistom lepiej zrozumieć istotę, naturę oraz osobliwości ekonomii. Pozwala lepiej zrozumieć zjawiska społeczno-ekonomiczne, których doświadczamy w takim samym stopniu jak doświadczali tego poprzedni ekonomiści.

Historia myśli ekonomicznej daje nam pewien wgląd w dzieje ludzkości, w historię samej ludzkości. Ukazuje dążenie ludzi do poszukiwania prawdy o człowieku, o społeczeństwie otaczającym człowieka. Jeden z austriackich ekonomistów w swej książce „ Historia analizy ekonomicznej” wymienił trzy powody, dla których warto jest zajmować się historią ekonomii:

1. korzyści metodologiczne - stan każdej nauki w dowolnym okresie zawiera w sobie swoją historię. Ta historia jest najczęściej ukryta pod postacią określonych metod, określonych pojęć, które pochodzą z przeszłości, charakteryzującej się odmiennymi warunkami niż te panujące obecnie. Aby jak najlepiej wejść w istotę problemów należy odkrywać przeszłe uwarunkowania. W tym sensie historia ekonomii poucza nas o rozwoju ludzkiej wiedzy, zwłaszcza wiedzy ekonomicznej, daje nam wgląd w sposoby wnioskowania, sposoby dowodzenia. Historia śledzi powstawanie oraz zanik określonej teorii. Śledzi kształtowanie, ugruntowywanie oraz ich zanik.
2. inspiracja dla własnej twórczości naukowej – obcując z dawnymi teoriami współczesny ekonomista poszerza własne horyzonty myślowe, jest pobudzany do bardziej twórczych poszukiwań, nowych rozwiązań istniejących współcześnie problemów. Studiowanie historii myśli ekonomicznej wzmacnia umiejętność logicznego myślenia. Uczy pokory ponieważ dostrzegamy, że nawet ekonomiści o nieprzeciętnych umysłach popełniali poważne błędy teologiczne, niedoceniali pewnych zjawisk, inne lekceważyli, kroczyli ścieżkami, które z perspektywy czasu okazały się błędne, prowadziły na manowce. Historia myśli ekonomicznej pozwala więc współczesnym ekonomistom uniknąć własnych błędów, kompromitacji z powodu nieznajomości bardzo podstawowych kwestii.
3. pozwala lepiej zrozumieć system rynkowy – jako sieć wzajemnych relacji między podmiotami gospodarującymi, jako środowisko aktywności ludzi. Studia nad historią ekonomii są drogą, która prowadzi nas do lepszego zrozumienia złożoności zjawisk gospodarczych, ich dynamicznego charakteru. Ekonomia zajmuje się różnymi prawdami, różnymi problemami, które występowały w przeszłości. Analizuje różne wydarzenia, zjawiska, nad którymi ludzie koncentrowali się w przeszłości. Poznajemy okoliczności, w jakich dane koncepcje powstawały.