Ludwig von Mises: Dlaczego napisałem Ludzkie działanie? (II)

Ja i cele

Ekonomiści wolą używać francuskiego terminu „interwencjonizm”. Idea tego ustroju sprowadza się do tego, by nie eliminować całkowicie prywatnej własności czynników produkcji, lecz nadać rządowi uprawnienia do „poprawiania” i „korygowania” rynku przez ingerowanie w działalność kapitalistów i przedsiębiorców – przez nakazy i zakazy, podatki i dotacje.

Tymczasem interwencjonizm nie może funkcjonować jako trwały system gospodarczej organizacji społeczeństwa. Postulowane przez jego zwolenników środki doprowadzą nieuchronnie do sytuacji, która – zarówno z punktu widzenia samych pomysłodawców takiego ustroju, jak i rządów wcielających te pomysły w życie – będzie jeszcze gorsza niż stan rzeczy, który miały zmienić. Jeżeli rząd nie przyjmie do wiadomości tej prawdy i nie wyciągnie z niej wniosku, że powinien powstrzymać się od takich działań, to wkroczywszy na drogę interwencjonizmu, będzie zmuszony ingerować coraz częściej, aż doprowadzi do całkowitego zniesienia prywatnej własności czynników produkcji, a więc do ustanowienia socjalizmu. Ostatecznie procesy gospodarcze, czyli ustalanie celów, na które czynniki produkcji będą przeznaczone, mogą być kierowane tylko przez kupowanie i powstrzymywanie się od kupowania przez konsumentów albo przez dekrety rządowe. Nie ma trzeciej drogi. W tej dziedzinie władza jest niepodzielna.

Właśnie interwencjonizm jest przyczyną całego zła, o które zdezorientowana opinia publiczna oskarża kapitalizm. Jak zaznaczyłem, próby obniżenia stóp procentowych przez ekspansję kredytową prowadzą do nawrotów recesji. Wysiłki zmierzające do podniesienia płac powyżej poziomu wolnorynkowego skutkują długotrwałym masowym bezrobociem. Podatki uderzające w bogatych prowadzą do konsumpcji kapitału. Łączny skutek wszystkich środków interwencjonistycznych to ogólne zubożenie. Błędem jest nazywanie państwa interwencjonistycznego „państwem dobrobytu”. Takie państwo nie zapewnia wzrostu dobrobytu zwykłych ludzi, lecz przyczynia się do jego zmniejszenia. Bezprecedensowy rozwój gospodarczy Stanów Zjednoczonych oraz wysoki poziom życia ich mieszkańców były osiągnięciami systemu opierającego się na wolnej przedsiębiorczości.

Współzależność wszystkich zjawisk ekonomicznych

Ekonomii nie można podzielić na odrębne gałęzie. Zawsze zajmuje się ona współzależnością wszystkich zjawisk związanych z działaniem czy gospodarowaniem. Zdarzenia gospodarcze warunkują się na wzajem. Poszczególne problemy ekonomiczne należy rozpatrywać w kontekście całego systemu, określając, jakie miejsce przypada w nim poszczególnym aspektom ludzkich dążeń i pragnień oraz jakie jest znaczenie każdego z tych aspektów. Wszelkie monografie to dzieła wycinkowe, jeżeli rozpatrywane w nich zagadnienia nie są umieszczone w ogólnej strukturze relacji społecznych i gospodarczych.

Przedstawienie takiej całościowej analizy jest zadaniem mojej książki Ludzkie działanie – traktat o ekonomii.[3] Jest to zwieńczenie studiów i badań całego życia, wynik doświadczeń zbieranych przez 50 lat. Obserwowałem działanie sił, które zmierzały nieuchronnie do unicestwienia rozwiniętej cywilizacji i bogactwa Europy. Pisząc tę książkę, chciałem wesprzeć starania naszych najwybitniejszych myślicieli, którzy chcą powstrzymać Amerykę od podążania tą drogą ku przepaści.