Ludwig von Mises (II)

Chronologia

(Na podstawie Bibliografii Ludwiga von Misesa Bettiny B. Greaves)

1881. Urodzony 29 września, syn Artura Edlera i Adeli (Landau) von Misesów we Lwowie (Lemberg), na terenie zaboru austrowęgierskiego. Po Pierwszej Wojnie Światowej, Lwów wrócił do państwa polskiego; po Drugiej Wojnie Światowej Lwów stał się częścią ukraińskiego terytorium ZSRR; potem, w grudniu 1991 przyłączono go do niepodległej republiki Ukrainy. Ojciec Ludwiga, absolwent Politechniki w Zürichu, był inżynierem zatrudnionym w Autriackim Ministerstwie Kolei. Ludwig był najstarszym z trójki chłopców; jeden umarł jeszcze jako dziecko; Richard stał się znanym matematykiem.

Uczęszczał do prywatnej szkoły podstawowej, później publicznego Akademishe Gymnasium w Wiedniu (1892-1900).

1900. Pierwsza wizyta w Szwajcarii.

1900-1902. Studia na Universität Wien [Uniwersytecie Wiedeńskim].

1902 . “Die Entwicklung des gutsherrlich-bäuerlichen Verhältnisses in Galizien (1772-1848) [Rozwój Relacji między Chłopem a Włościaninem na Galicji, 1772-1848]. Monografia na temat odmowy samodzielności w rodzimej dla Misesa Galicji.

1903. Śmierć ojca Misesa.

1906. 20 lutego: Otrzymał stopień Dr. Jur., doktora prawa zarówno kanonicznego jak i rzymskiego na Universität Wien. Uniwersytet, gdy Mises doń uczęszczał, nie miał katedry ekonomicznej; jedyną metodą studiowania ekonomii były wtedy studia prawnicze.

1904(?) -1914. Uczęszczał na seminarium Eugena von Böhm-Bawerka na Universität Wien.

1910. Zakończył trzyletnią obowiązkową służbę wojskową, składającą się z trzech czterotygodniowych okresów, po jednym na każdy rok służby.

1906-1912. Nauczał ekonomii studentki starszych lat Wiener Handelsakademie für Mädchen [Wiedeńskiej Akademii Handlu dla Dziewcząt]

1907-1908. Rozpoczął pracę w Kammer für Handel, Gewerbe und Industrie [Austiackiej Izbie Handlu, Rzemiosła i Przemysłu], w skrócie „Handelskammer,” oficjalnej agencji doradczej rządu austriackiego.

1912. Theorie des Geldes und der Umlaufsmittel [Teoria Pieniądza i Kredytu], pierwsza ważna praca teoretyczna Misesa.

1913. Zatrudniony jako privatdozent (nieopłacany wykładowca) na Uniwersytecie Wiedeńskim.

1914-1918. Gdy wybuchła Pierwsza Wojna Światowa, powołany do aktywnej służby wojskowej. Opuścił Wiedeń latem 1914, by udać się na wojnę tego samego dnia i tym samym pociągiem, którym planował wyruszyć, by prowadzić seminarium na śląsku. Był kapitanem w artylerii kawalerii austro-węgierskiej, początkowo na froncie wschodnim w Karpatach, Rosyjskiej Ukrainie i Krymie. W późniejszym etapie wojny pracował nad problemami ekonomicznymi ze Sztabem Generalnym w Wiedniu.

1918-1919. W Wiener Exportakademie [Wiedeńskiej Akademii Eksportu], później w Hochschule für Welthandel [Wiedeńskiej Wyższej Szkole Handlu Światowego] uczył grupę oficerów starających się wrócić do życia w cywilu.

1918-1920. Został dyrektorem autriackiego Abrechnungs Amt [Urzędu Reparacji Wojennych] Ligi Narodów.

1919-1934. Powrócił na Uniwersytet Wiedeński jako privatdozent; 18 maja 1918 otrzymał tytuł „profesora nadzwyczajnego”. Po Pierwszej Wojnie Światowej Mises pomógł w odnowie Nationalökonomische Gesellschaft [Społeczeństwa Ekonomicznego], wydawcy kwartalnika Zeitschriftfur Nationalökonomie.

1918-1938. Powrócił na stanowisko w Handelskammer, Austriackiej Izbie Handlu.

1919. Nation, Staat und Wirtschaft: Beiträge zur Politik and Geschichte der Zeit [Naród, Państwo i Gospodarka: Wkład do Polityki i Historii Współczesnej].

1920. Die Wirtschaftsrechnung im sozialistischen Gemeinwesen” [Rachunek Ekonomiczny we Wspólnocie Socjalistycznej]. Pracę zaprezentowano Nationalökonomische Gesellschaft, w późniejszym czasie opublikowano w Archiv für Sozialwissenschaft und Sozialpolitik (1920).

1919-1933. Aktywny członek Verein für Sozialpolitik [Stowarzyszenie na rzecz Polityki Socjalnej].

1920-1934. Prowadził prywatne seminarium w swoim biurze w co drugi piątkowy wieczór. Partycypanci: Doktorowie Uniwersyteccy i goście; jedynie za zaproszeniem.

1922. Die Gemeinwirtshaft: Untersichtungen über den Sozialismus [Ekonomia Wspólnoty: Analiza Anatomiczna Socjalizmu].

1923. Die geldtheoretische Seite des Stabilisierungsproblems [Spojrzenie na Problemy Stabilizacyjne od Strony Teorii Monetarnej].

1924. Theorie des Geldes und der Umlaufsmittel, drugie wydanie niemieckie.

1926. Wizyty z wykładami na amerykańskich uniwersytetach sponsorowane przez Fundację Laury Spelman (Rockefeller).

1927-1938. 1 stycznia 1927 roku: Założony przez Misesa Oesterreichisches Institut für Konjunkturforschung [Austriacki Instytut Badań Cykli Koniunkturalnych] rozpoczyna pracę. Mises staje się jego wykonawczym wiceprezesem; F. A. Hayek był menedżerem do roku 1931; gdy wyemigrował do Londynu, stanowisko przejął Oskar Morgenstern.

1927. Liberalismus [Liberalizm]. Pierwsze angielskie tłumaczenie opublikowano w 1962 jako The Free and Prosperous Commonwealth (Wolna i Kwitnąca Commonwealth).

1928. Geldwertstabilisierung and Konjunkturpolitik [Stabilizacja Monetarna i Polityka Cyklów Koniunkturalnych].

1929. Kritik des Interventionismus: Untersuchungen zur Wirtschaftspolitik und Wirtschaftsideologie der Gegenwart [Krytyka Interwencjonizmu: Analiza Współczesnej Polityki i Ideologii Gospodarczej].

1931. Pobyt w Stanach Zjednoczonych na Kongresie Międzynarodowej Izby Handlu.

Die Ursachen der Wirtschaftskrise: Ein Vortrag [Przyczyny Kryzysu Ekonomicznego: Odczyt]

1932. Die Gemeinwirtschaft, druga niemiecka edycja.

1933. Grundprobleme der Nationalökonomie [Epistemologiczne Problemy Ekonomii].

1934. Angielskie tłumaczenie Theorie des Geldes und der Umlaufsmittel [Teorii Pieniądza i Kredytu].

1934-1940. Stanowisko Profesora Międzynarodowych Relacji Ekonomicznych w Institut Universitaire des Hautes Études Internationales [Uniwersyteckim Instytucie Wyższych Studiów Międzynarodowych] w Genewie, w Szwajcarii. Mimo ostatecznego opuszczenia Wiednia, spowodowanego przyjęciem posady w Szwajcarii, Mises utrzymał swój związek z Handelskammer pracując w niepełnym wymiarze czasowym do momentu Anschlussu, nazistowskiej Aneksji Austrii w marcu 1938 roku.

1936. Angielski przekład Die Gemeinwirtschaft [Ekonomia Wspólnoty] na Socialism [Socjalizm].

1937. Matka Misesa umiera w Wiedniu.

1938. 6 lipca: Ślub z Margit (po matce Herzfeld) Sereny w Genewie.

1940. Nationalökonomie: Theorie des Handelns und Wirtschaftens [Ekonomia: Teoria Handlu i Gospodarowania].

Interventionism: An Economic Analysis [Interwencjonizm: Analiza Ekonomiczna] (nie opublikowany do 1998).

Emigracja do Stanów Zjednoczonych, przybycie do Nowego Yorku 2 sierpnia.

1940-1944. Opisał wspomnienia z życia w Wiedniu, przetłumaczone i wydane pośmiertnie jako Notes and Recollections [Notatki i Wspomnienia] (1978). Granty Fundacji Rockefellera i Narodowego Biura Badań Ekonomicznych (National Bureau of Economic Research) pozwoliły Misesowi napisać dwie książki, Omnipotent Government: The Rise of the Total State and Total War [Wszechwładny Rząd: Rozbudzanie się Państwa Totalnego i Wojny Totalnej] oraz Bureaucracy [Biurokrację], obie opublikowane w 1944.

1942. Styczeń i luty: dwumiesięczny kontrakt w Meksyku na stanowisku Profesora Wizytującego (Visiting Professor) na Universidad Nacional Autónoma de Mexico [Narodowym Uniwersytecie w Meksyku], w Escuela Nacional de Economia [Narodowej Szkole Ekonomii].

1945-1969. Profesor Wizytujący na Uniwersytecie w Nowym Yorku, w Wyższej Szkole Administracji Przedsiębiorczości. Przeprowadził dwa kursy, poniedziałkowe, wieczorne odczyty (luty 1945 – wiosna 1964), czwartkowe, wieczorne seminaria (jesień 1948 – wiosna 1969).

1946. Członek Komisji Zasad Ekonomicznych Krajowego Związku Producentów (Economic Principles Commission, National Association of Manufacturers). Jako ten brał udział w konsultowaniu przygotowań nad dwutomowym The American Individual Enterprise System (Amerykańskim Systemem Przedsiębiorczości Indywidualnej (McGraw Hill, 1946), produktem „konsensusu osądów członków Komisji”.

Uzyskanie obywatelstwa Amerykańskiego.

Od 26 lipca do 4 września: Profesor Wizytujący w Meksyku, z wykładami w Escuela de Economía [Szkole Ekonomicznej] Associación Mexicana de Cultura [Meksykańskiego Związku Kulturalnego].

1946-1973. Doradca Foundation for Economic Education, Inc. (Irvington-on-Hudson, N.Y.) [Spółki Fundacja Edukacji Ekonomicznej].

1947 Planned Chaos [Planowany chaos].

Wraz z F. A. Hayekiem przyczynił się do założenia Stowarzyszenia Mont Pelerin, międzynarodowej społeczności biznesmenów, ekonomistów i innych intelektualistów.

1949. Od 30 lipca do 28 sierpnia: wykłady w Meksyku dla Escuela de Economía [Szkoły Ekonomicznej] Associación Mexicana de Cultura [Meksykańskiego Związku Kulturalnego].

Human Action: A Treatise On Economic [Działanie Człowieka: Rozprawa o Ekonomii].

1950. Od 31 marca do 16 kwietnia: podróżował z wykładami w Peru na zaproszenie Pedro Beltrána, Prezesa Banco Central de Reserve [Banku Rezerw Federalnych].

1951. Socialism, nowa amerykańska edycja angielskiego tłumaczenia, powiększona o Planned Chaos (1947) jako epilog.

1952. Planning for Freedom: And 0ther Essays and Addresses [Planowanie dla Wolności: Oraz Inne Eseje i Mowy]. Powiększone wydania opublikowano jeszcze w 1962, 1974 i w 1980 roku.

1953. The Theory of Money and Credit. Nowa edycja amerykańska angielskiego tłumaczenia, uzupełniona o nowy esej o „Monetarnej Rekonstrukcji”.

Śmierć Richarda von Misesa, brata Ludwiga, matematyka.

1954-1955. Od stycznia 1954 do kwietnia 1955 roku doradca Krajowego Związku Producentów (NAM).

1956. 20 lutego Universität Wien odnowił i upamiętnił doktorat Misesa na uroczystości pięćdziesięciolecia jego przyznania.

Festschrift wydał z okazji rocznicy uhonorowania Misesa doktoratem wydał On Freedom and Free Enterprise: Essays in Honor of Ludwig von Mises [O Wolności i Wolnej Przedsiębiorczości: Eseje w Uhonorowaniu Ludwiga von Misesa] (Mary Sennholz jako redaktor).

The Anti-Capitalistic Mentality [Mentalność Antykapitalistyczna].

1957. Nagroda za Wybitną Służbę nadana przez Stowarzyszenie Byłych Zamorskich Rotarian [Fellowship of Former Overseas Rotarian].

8 czerwca: Honorowy Stopień Doktora Praw nadany przez Grove City College w Grove City, Pensylwania.

Theory and History [Teoria i Historia].

1958. Od 19 do 28 września wizyta w Meksyku, sponsorowana przez Instituto de Investigaciones Sociales y Económicas [Instytut Badań Społecznych i Ekonomicznych], złożona w celu wzięcia udziału w seminarium wraz z wieloma innymi członkami Stowarzyszenia Mont Pelerin.

1959. Od 2 do 15 czerwca zaproszony do argentyńskiego Buenos Aires przez Centro de Difusión de la Economia Libre [Centrum Promocji Wolnej Ekonomii], później Centro de Estudios sobre la Libertad [Centrum Studiów nad Wolnością]. Dał sześć odczytów opublikowanych pośmiertnie jako Economic Policy: Thoughts for Today and Tomorrow [Polityka Ekonomiczna: Myśli o Dzisiaj i Jutrze] (1979)

1960. Angielskie tłumaczenie Grundprobleme der Nationalökonomie [Epistemologicznych Problemów Ekonomii].

1962. The Ultimate Foundation of Economic Science [Ostateczne Fundamenty Nauk Ekonomicznych].

Agnielskie tłumaczenie Liberalismus [Liberalizm] pod tytułem The Free and Prosperous Commonwealth [Wolny i Kwitnący Commonwealth].

20 październik: Nagrodzony Österreichisches Ehrenzeichen für Wissenschaft und Kunst [Austriackią Odznaką Honorową za Osiągnięcia Naukowe i Artystyczne] w wyróżnieniu jego „wybitnej działalności jako nauczyciela i wykładowcy i za jego prace o uznaniu międzynarodowym w dziedzinach nauki politycznej i ekonomii.”

1963. 5 czerwca przyznano mu honorowy doktorat prawa na Uniwersytecie w Nowym Yorku, za „ukazanie filozofii wolnego rynku i obronę wolnego społeczeństwa”.

Human Action: A Treatise On Economic [Działanie Człowieka: Rozprawa o Ekonomii] wydanie drugie, poprawione.

1964. 28 lipca: Honorowy tytuł Doctor Rerum Politicarum [Doktora Nauk Politycznych] Uniwersytetu we Fryburgu, Breisgau, Niemcy.

1966 Human Action, trzecie wydanie.

1965-1971. Profesor Wizytujący, Plano University w Plano, Teksasie.

1969. Wrzesień: Wyróżniony przez Amerykański Związek Ekonomiczny [American Economic Association] tytułem „Distinguished Fellow” roku.

1971. 29 września Festschrift wydał z okazji 90-tych urodzin Misesa Toward Liberty: Essays in Honor of Ludwig von Mises on the Occasion of his 90th Birthday [Eseje w Uhonorowaniu Ludwiga von Misesa z Okazji Jego 90-tych Urodzin] (dwa tomy).

1973. 10 października Mises umiera w Szpitalu Świętego Wincentego w Nowym Yorku.

www.mises.org

Tłumaczenie: Jan Lewiński